Σκοπός και αντικείμενο του νόμου
Ο νόμος στοχεύει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας κρίσιμων οντοτήτων — δηλαδή φορέων και υποδομών που παρέχουν βασικές υπηρεσίες όπως ενέργεια, μεταφορές, διαχείριση αποβλήτων, υγεία, ύδρευση, ψηφιακές υποδομές, τραπεζικά συστήματα και τηλεπικοινωνίες.
Σκοπός είναι να διασφαλιστεί η αδιάλειπτη λειτουργία τους απέναντι σε φυσικές καταστροφές, τεχνολογικές βλάβες, κυβερνοεπιθέσεις, τρομοκρατικές ενέργειες ή οποιονδήποτε άλλο κίνδυνο που μπορεί να απειλήσει τη δημόσια ασφάλεια και τη λειτουργία του κράτους.
Αρμόδια Αρχή – Γενική Γραμματεία Προστασίας Κρίσιμων Οντοτήτων
Ως Αρμόδια Αρχή και Ενιαίο Σημείο Επαφής ορίζεται η Γενική Γραμματεία Προστασίας Κρίσιμων Οντοτήτων (Γ.Γ.Π.Κ.Ο.) του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη.
Η Γραμματεία έχει την ευθύνη:
- για τον προσδιορισμό των κρίσιμων οντοτήτων,
- την εποπτεία της συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις ανθεκτικότητας,
- την επιβολή διοικητικών μέτρων και κυρώσεων,
- και τη συνεργασία με την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας για τις ψηφιακές υποδομές.
Εθνική Στρατηγική και Εκτίμηση Κινδύνων
Σύμφωνα με τα άρθρα 5 και 6, θεσπίζεται Εθνική Στρατηγική Ανθεκτικότητας Κρίσιμων Οντοτήτων και μηχανισμός εκτίμησης κινδύνων.
Το πλαίσιο αυτό προβλέπει:
- καταγραφή απειλών (φυσικών, τεχνολογικών, υβριδικών),
- αξιολόγηση επιπτώσεων,
- και διαμόρφωση σχεδίων πρόληψης και αποκατάστασης για όλους τους κρίσιμους τομείς.
Εποπτεία και Κυρώσεις
Η Γ.Γ.Π.Κ.Ο. διαθέτει αρμοδιότητα για επιτόπιους ελέγχους, επιθεωρήσεις και απομακρυσμένη εποπτεία των κρίσιμων υποδομών.
Σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, επιβάλλονται διοικητικές κυρώσεις:
- έως 1.000.000 ευρώ για παραβάσεις υποχρεώσεων συνεργασίας και ενημέρωσης,
- έως 10.000.000 ευρώ για σοβαρές παραλείψεις που αφορούν σχέδια ασφάλειας, προστασίας ή διαχείρισης κρίσεων.
Οι κυρώσεις στοχεύουν στην αποτροπή αμέλειας και την ενίσχυση της εταιρικής υπευθυνότητας.
Ευρωπαϊκή Διάσταση και Συνεργασία
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρέχει τεχνική και επιχειρησιακή υποστήριξη στα κράτη μέλη, μέσω:
- ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών,
- ασκήσεων δοκιμής ανθεκτικότητας,
- και προγραμμάτων εκπαίδευσης για τις κρίσιμες οντότητες.
Νέο πλαίσιο ασφάλειας και προληπτικής πολιτικής
Ο Ν. 5236/2025 αντικαθιστά το Προεδρικό Διάταγμα 39/2011, το οποίο είχε ενσωματώσει την προγενέστερη Οδηγία 2008/114/ΕΚ.
Με το νέο πλαίσιο:
- μεταβαίνουμε από την προστασία κρίσιμων υποδομών στην ανθεκτικότητα κρίσιμων οντοτήτων,
- και διαμορφώνεται ένα σύγχρονο σύστημα διαχείρισης κινδύνων που καλύπτει τον φυσικό και τον κυβερνοχώρο,
- συνδέοντας ασφάλεια, πολιτική προστασία και κυβερνοάμυνα.
Ο νέος νόμος εισάγει σαφή ευθύνη των δήμων, των οργανισμών κοινής ωφέλειας, των υπουργείων και των επιχειρήσεων που παρέχουν βασικές υπηρεσίες να διασφαλίζουν την επιχειρησιακή τους συνέχεια.
Για πρώτη φορά θεσπίζονται ενιαίες διαδικασίες συνεργασίας, αναφορών και διαλειτουργικότητας μεταξύ κρατικών, περιφερειακών και ευρωπαϊκών μηχανισμών.
Πολύ καλή ερώτηση — και πράγματι, οι δήμοι περιλαμβάνονται πλέον στις κρίσιμες οντότητες σύμφωνα με τον Νόμο 5236/2025, επειδή παρέχουν βασικές υπηρεσίες ζωτικής σημασίας για την κοινωνική και οικονομική λειτουργία της χώρας.
Ας το αναλύσουμε με βάση το νόμο και την ευρωπαϊκή οδηγία (ΕΕ) 2022/2557 που αυτός ενσωματώνει
Γιατί οι Δήμοι θεωρούνται «Κρίσιμες Οντότητες»
Ο νόμος 5236/2025 εφαρμόζεται σε κάθε φορέα — δημόσιο ή ιδιωτικό — που παρέχει ουσιώδεις υπηρεσίες, των οποίων η διακοπή θα είχε σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, την ασφάλεια, το περιβάλλον ή την κοινωνική ευημερία.
Στο άρθρο 3 και στο Παράρτημα Ι του νόμου αναφέρονται 11 τομείς κρίσιμων υπηρεσιών, στους οποίους εμπίπτουν πολλές δημοτικές αρμοδιότητες:
| Τομέας | Σχετική Δημοτική Αρμοδιότητα |
| Ύδρευση | Δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης (ΔΕΥΑ) — κρίσιμες για την παροχή καθαρού πόσιμου νερού. |
| Διαχείριση λυμάτων και αποβλήτων | Καθαριότητα, αποκομιδή, λειτουργία ΧΥΤΑ/ΜΕΑ, διαχείριση βιοαποβλήτων. |
| Μεταφορές | Δημοτικά μέσα μετακίνησης, σχολικά δρομολόγια, οδική υποδομή. |
| Υγεία & Κοινωνική Μέριμνα | Δημοτικά ιατρεία, κοινωνικά παντοπωλεία, ΚΑΠΗ, βοήθεια στο σπίτι. |
| Δημόσια Διοίκηση | Κρίσιμες διοικητικές λειτουργίες (δημοτολόγια, ληξιαρχεία, έκδοση πιστοποιητικών). |
| Ενέργεια & Κλιματική Ανθεκτικότητα | Διαχείριση δημοτικού φωτισμού, ενεργειακές κοινότητες, τηλεθέρμανση. |
Με βάση αυτά, οι δήμοι και τα νομικά τους πρόσωπα (ΔΕΥΑ, δημοτικές επιχειρήσεις, φορείς καθαριότητας, κοινωνικές δομές) θεωρούνται “κρίσιμες οντότητες του δημόσιου τομέα”.
Υποχρεώσεις των Δήμων με βάση τον νόμο
Οι ΟΤΑ, ως κρίσιμες οντότητες, υποχρεούνται να:
- Εκπονήσουν “Σχέδιο Ανθεκτικότητας” για κάθε κρίσιμη υπηρεσία (ύδρευση, καθαριότητα, κοινωνική φροντίδα κ.λπ.).
- Το σχέδιο περιλαμβάνει εκτίμηση κινδύνων, μέτρα πρόληψης και διαδικασίες αποκατάστασης.
- Ορίσουν Υπεύθυνο Ασφάλειας Κρίσιμων Οντοτήτων (όπως ο Υπεύθυνος Πολιτικής Προστασίας ή Κυβερνοασφάλειας).
- Αναφέρουν στη Γενική Γραμματεία Προστασίας Κρίσιμων Οντοτήτων τυχόν περιστατικά που διαταράσσουν τη λειτουργία βασικών υπηρεσιών (π.χ. διακοπή ύδρευσης, κυβερνοεπίθεση, μεγάλη πλημμύρα).
- Συνεργάζονται με την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας, όταν η διακοπή σχετίζεται με ψηφιακές υποδομές (π.χ. πληροφοριακά συστήματα δήμου).
- Υποβάλλουν περιοδικές εκθέσεις συμμόρφωσης, ώστε να αξιολογείται η επιχειρησιακή ετοιμότητα και η ανθεκτικότητά τους.
Πρακτική σημασία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση
Αυτό σημαίνει ότι:
- Η πολιτική προστασία και η ανθεκτικότητα παύουν να είναι ευθύνη μόνο της κεντρικής διοίκησης.
- Οι δήμοι αποκτούν ενεργό ρόλο στην εθνική ασφάλεια, ως το πρώτο επίπεδο διαχείρισης κρίσεων.
- Οι δήμοι πρέπει να ενισχύσουν τα συστήματα:
- ενεργειακής αυτονομίας (γεννήτριες, φωτοβολταϊκά),
- ψηφιακής ασφάλειας (backup, firewall, cloud redundancy),
- και ετοιμότητας προσωπικού (σχέδια εκκένωσης, άμεση ενημέρωση πολιτών).
Ενσωμάτωση στη στρατηγική Πολιτικής Προστασίας
Ο νόμος προβλέπει ότι τα σχέδια των δήμων εντάσσονται στον Εθνικό Μηχανισμό Ανθεκτικότητας Κρίσιμων Οντοτήτων, υπό τον συντονισμό της Γενικής Γραμματείας Προστασίας Κρίσιμων Οντοτήτων του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη.
Έτσι, κάθε δήμος λειτουργεί ως κόμβος τοπικής ετοιμότητας που τροφοδοτεί δεδομένα, ενημερώσεις και σχέδια στο κεντρικό δίκτυο ανθεκτικότητας.
myota.gr
