Σε φάση αξιοποίησης με έντονο τουριστικό, πολιτιστικό και αγροδιατροφικό αποτύπωμα εισέρχεται το πρώην βασιλικό κτήμα Τατοΐου, μέσω της επανάχρησης ιστορικών κτισμάτων που θα μετατραπούν σε υποδομές φιλοξενίας, εστίασης και επισκέψιμης παραγωγής.
Στο πλαίσιο δημόσιου διεθνούς διαγωνισμού (α’ φάση) που έχει προκηρύξει η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας Α.Ε., προωθείται η μακροχρόνια παραχώρηση με μακροχρόνια μίσθωση 24 κτηρίων και του περιβάλλοντος χώρου τους, με προτεινόμενες χρήσεις που περιλαμβάνουν ξενώνες και ξενοδοχειακές μονάδες, εστιατόρια, αναψυκτήρια, επισκέψιμο οινοποιείο και ελαιουργείο, καθώς και χώρους διάθεσης αγροτικών προϊόντων.
Κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό κατέχουν 11 κτίσματα, τα οποία προορίζονται για χρήση ξενώνα – ξενοδοχείου, διαμορφώνοντας έναν ήπιας κλίμακας πυρήνα φιλοξενίας εντός του ιστορικού κτήματος. Ειδικότερα, πρόκειται για το κτήριο προσωπικού 600 τ.μ. με υπόγειο 14 τ.μ., το Διευθυντήριο 416 τ.μ., το Δασονομείο 100 τ.μ., την οικία αξιωματικών 190 τ.μ., τον Σταθμό Χωροφυλακής 100 τ.μ., το κτήριο ξενοδοχείου 376 τ.μ. με υπόγειο 124 τ.μ., τρεις εργατοκατοικίες 288 τ.μ., 182 τ.μ. και 80 τ.μ., αποθήκη 20 τ.μ., καθώς και τα Εργαστήρια Εργατών.
Παράλληλα, οι στρατώνες επιφάνειας 930 τ.μ. προορίζονται για εστιατόριο, χώρο κοινωνικών εκδηλώσεων και κατάστημα πώλησης προϊόντων συναφών με το κτήμα, ενώ το θερμοκήπιο 60 τ.μ. διατηρεί τη σημερινή του χρήση. Το οινοποιείο 720 τ.μ., το εμφιαλωτήριο 185 τ.μ. και ο χώρος στάθμευσης του οινοποιείου 35 τ.μ. θα διαμορφωθούν σε επισκέψιμο οινοποιείο. Οι εγκαταστάσεις της μάνδρας, και συγκεκριμένα το σιδηρουργείο 155 τ.μ., το πεταλωτήριο 48 τ.μ., οι κατοικίες 166 τ.μ. και η μάνδρα – πλάστιγγα 8 τ.μ., προβλέπεται να μετατραπούν σε χώρους διάθεσης αγροτικών προϊόντων, αναψυκτήρια και εστιατόρια. Το γαλακτοκομείο 580 τ.μ. θα λειτουργήσει ως αναψυκτήριο, καφέ και εστιατόριο, ενώ το ελαιοτριβείο – κατοικία 282 τ.μ. και το βοηθητικό ελαιοτριβείο 22 τ.μ. θα μετατραπούν σε επισκέψιμο ελαιουργείο. Ο στάβλος Πλατάνου, επιφάνειας 180 τ.μ., θα αξιοποιηθεί ως αναψυκτήριο, καφέ και εστιατόριο.
Αγροτικός χαρακτήρας, καλλιεργήσιμες εκτάσεις και στάθμευση
Τα κτήρια που αποτελούν αντικείμενο της παραχώρησης βρίσκονται εντός του Ιστορικού Τόπου του πρώην βασιλικού κτήματος Τατοΐου και έχουν εμβαδόν από περίπου 30 τ.μ. έως 930 τ.μ. Στο πλαίσιο της σύμβασης παραχώρησης προβλέπεται να συμπεριληφθεί και ο περιβάλλων χώρος κάθε κτηρίου, τον οποίο ο παραχωρησιούχος θα μπορεί να διαμορφώσει για την ανάπτυξη ήπιων χρήσεων, σε συνάφεια με τη λειτουργία του κτηρίου και τον συνολικό χαρακτήρα του κτήματος. Επιπλέον, στη β΄ φάση του διαγωνισμού δύναται να ενταχθούν καλλιεργήσιμες εκτάσεις εντός του ιστορικού τόπου, συνολικής επιφάνειας περίπου 1.200 στρεμμάτων, με στόχο την αναβίωση του αγροτικού χαρακτήρα του Τατοΐου, μέσω ήπιας αγροτικής παραγωγής, όπως η επανασύσταση του αμπελώνα και του ελαιώνα. Στον παραχωρησιούχο μπορεί να μεταβιβαστεί ή να παραχωρηθεί δικαίωμα χρήσης εμπορικών σημάτων και διακριτικών γνωρισμάτων των προϊόντων που θα παράγονται εντός των εκτάσεων αυτών.
Παράλληλα, στο αντικείμενο της σύμβασης μπορεί να περιληφθεί και έκταση εκτός του ιστορικού τόπου, η οποία προορίζεται για τη δημιουργία χώρου στάθμευσης περίπου 600 θέσεων, κοντά στο δυτικό όριο του κτήματος, με διασύνδεση στο σημείο συμβολής της λεωφόρου Τατοΐου με τη λεωφόρο Ερυθραίας. Ο χώρος αυτός θα εξυπηρετεί τις ανάγκες επισκεπτών και θα συνδέεται με σύστημα εσωτερικής μετακίνησης μαζικού μεταφορικού μέσου.
Χωρικό, ιστορικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο
Το πρώην βασιλικό κτήμα Τατοΐου βρίσκεται σε απόσταση περίπου 20 χλμ. βόρεια από τον ιστορικό πυρήνα της Αθήνας και καλύπτει συνολική έκταση περίπου 42.000 στρεμμάτων. Συνδυάζει φυσικό δάσος, ιστορικά κτίσματα και αγροτικές εκτάσεις, ενώ εντάσσεται στη ζώνη προστασίας της Πάρνηθας, σε περιοχή Natura 2000, καθώς και σε χαρακτηρισμένο ιστορικό τόπο και αρχαιολογικό χώρο.
Η πρόσβαση στο κτήμα πραγματοποιείται κυρίως μέσω της Εθνικής Οδού Αθηνών – Λαμίας, με είσοδο από τον κόμβο Βαρυμπόμπης, που οδηγεί σε ασφαλτοστρωμένο δρόμο προς το κεντρικό τμήμα του κτήματος. Υπάρχουν και δευτερεύουσες είσοδοι μέσω τοπικών οδών. Το εσωτερικό οδικό δίκτυο είναι κατά κύριο λόγο χωμάτινο, ενώ διαθέτει εκτεταμένο δίκτυο μονοπατιών για πεζοπορία και ποδηλασία. Η κυκλοφορία οχημάτων εντός του κτήματος περιορίζεται σε απολύτως αναγκαίες λειτουργίες, όπως μετακινήσεις ΑμεΑ, συντήρηση και αποκομιδή απορριμμάτων, με τις εσωτερικές μετακινήσεις να προβλέπεται να πραγματοποιούνται μέσω shuttle bus, ποδηλάτων ή μέσων μικροκινητικότητας.
Οι υποδομές και οι συνδέσεις με κοινωφελή δίκτυα παραμένουν σήμερα περιορισμένες, ωστόσο βρίσκεται σε εξέλιξη εκτεταμένο πρόγραμμα ανάπτυξης νέων και αναβάθμισης υφιστάμενων υποδομών, στο πλαίσιο της συνολικής αξιοποίησης του κτήματος.
Η κατασκευαστική δραστηριότητα στο Τατόι ξεκίνησε το 1872, όταν το κτήμα χρησιμοποιήθηκε ως θερινή κατοικία της βασιλικής οικογένειας. Περιλαμβάνει περισσότερα από 40 κτήρια, μεταξύ των οποίων η πρώην βασιλική κατοικία, βοηθητικές εγκαταστάσεις, στάβλους και εργαστήρια, ενώ εξελίχθηκε σταδιακά σε αυτάρκες αγροτικό κέντρο με παραγωγή κρασιού, γαλακτοκομικών προϊόντων και αγροτικών καλλιεργειών.
Αποκατάσταση κτηρίων και πολιτιστικές χρήσεις
Σήμερα, βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο έργα αποκατάστασης, στερέωσης και επανάχρησης από το Υπουργείο Πολιτισμού σε σειρά κτηρίων του Ιστορικού Πυρήνα, με στόχο την αναβίωση του κτήματος. Τα κτήρια αυτά προορίζονται για πολιτιστικές χρήσεις, όπως μουσείο, ανάδειξη του θερινού ανακτόρου, εκθεσιακούς χώρους αντικειμένων του κτήματος, έκθεση αυτοκινήτων και αμαξών, μουσείο αγροκτηνοτροφικής παραγωγής, χώρους πολλαπλών χρήσεων και εκπαιδευτικές λειτουργίες.
Τα περισσότερα κτήρια είναι λιθόκτιστα, με φέρουσες τοιχοποιίες από εμφανή λιθοδομή, ενώ έχουν ανεγερθεί από τα τέλη του 19ου έως τα μέσα του 20ού αιώνα. Παρουσιάζουν εκτεταμένες φθορές στον φέροντα και μη φέροντα οργανισμό, λόγω εγκατάλειψης, έλλειψης συντήρησης και της επίδρασης του σεισμού του 1999. Σε αρκετές περιπτώσεις έχει καταρρεύσει η στέγη, με αποτέλεσμα τη διείσδυση υδάτων και τη φθορά εσωτερικών στοιχείων. Κατά διαστήματα έχουν πραγματοποιηθεί σωστικές επεμβάσεις για την αποτροπή περαιτέρω βλαβών.
