Υπάρχει ένας διαφορετικός τρόπος να μετρήσει κανείς την τουριστική επιτυχία ενός νησιού. Όχι μόνο από τον αριθμό των επισκεπτών, τις πληρότητες και την κίνηση στα λιμάνια, αλλά και από το πόσο καλά μπορεί ένας προορισμός να προστατεύσει αυτό που τον κάνει ελκυστικό.
Η Αλόννησος βρέθηκε πρόσφατα στην 5η θέση της 2027 Not Hot List της Intrepid Travel, μιας λίστας με δέκα λιγότερο προβεβλημένους προορισμούς που, σύμφωνα με την εταιρεία, μπορούν να υποδεχθούν περισσότερους ταξιδιώτες χωρίς να ακολουθήσουν υποχρεωτικά το μοντέλο του μαζικού τουρισμού. Η επιλογή βασίζεται, μεταξύ άλλων, στη χαμηλότερη επισκεψιμότητα σε σχέση με συγκρίσιμους προορισμούς, στην τουριστική ετοιμότητα και σε νέες υποδομές ή πρωτοβουλίες.
Δεν πρόκειται για διεθνή πιστοποίηση βιωσιμότητας ούτε για επιστημονική κατάταξη προορισμών. Είναι, όμως, ένα ενδιαφέρον σήμα από μια μεγάλη διεθνή εταιρεία του responsible travel: ότι η επόμενη γενιά του ελληνικού τουρισμού μπορεί να μη χρειάζεται περισσότερη μαζικότητα, αλλά περισσότερη ταυτότητα.
Και εδώ αρχίζει η συζήτηση για τον Αργοσαρωνικό.
Η Αλόννησος δεν πούλησε απλώς το τοπίο
Το πλεονέκτημα της Αλοννήσου δεν είναι μόνο ότι διαθέτει όμορφες παραλίες και ήσυχους όρμους. Το νησί έχει χτίσει ένα σημαντικό μέρος της τουριστικής του ταυτότητας γύρω από το φυσικό του κεφάλαιο.
Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου – Βορείων Σποράδων ιδρύθηκε το 1992 και αποτελεί το πρώτο θαλάσσιο πάρκο της Ελλάδας. Η προστατευόμενη περιοχή περιλαμβάνει περίπου 3.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και έχει ως εμβληματικό είδος τη μεσογειακή φώκια Monachus monachus.
Η φύση, επομένως, δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως φόντο για μια φωτογραφία διακοπών. Γίνεται μέρος της εμπειρίας: θαλάσσιες διαδρομές, καταδύσεις, πεζοπορία, προστατευόμενες περιοχές και το Υποβρύχιο Μουσείο της Περιστέρας, που λειτουργεί από το 2020 και προσφέρει πρόσβαση σε ένα αρχαίο ναυάγιο.
Παράλληλα, η Αλόννησος έχει εδώ και χρόνια επενδύσει σε δράσεις που αφορούν την καθημερινή λειτουργία του νησιού. Ήδη από το 2015 ξεκίνησε η προσπάθεια για «Αλόννησο χωρίς πλαστικές σακούλες», με τη συμμετοχή επιχειρήσεων, κατοίκων και φορέων.
Σήμερα η προσπάθεια έχει περάσει σε πιο σύνθετο επίπεδο. Μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE-IP CEI-Greece εφαρμόζονται δράσεις χωριστής συλλογής ανακυκλώσιμων υλικών από επιχειρήσεις εστίασης, ενώ προχωρούν και δράσεις για τη χωριστή συλλογή και αξιοποίηση των βιοαποβλήτων.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα: η βιωσιμότητα δεν είναι μία δράση. Είναι τρόπος λειτουργίας ενός προορισμού.
Και ο Αργοσαρωνικός έχει ήδη το υλικό
Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Αργοσαρωνικός δεν ξεκινά από το μηδέν. Σε αρκετά σημεία της περιοχής έχουν ήδη δημιουργηθεί δράσεις που κινούνται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση.
Στον Πόρο, στα Μέθανα, στην Ύδρα και στις Σπέτσες έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια επιστημονικές καταγραφές των λιβαδιών Posidonia oceanica. Μέχρι το 2026 έχουν χαρτογραφηθεί περισσότερα από 650 εκτάριαλιβαδιών Ποσειδωνίας σε Σπέτσες, Ύδρα, Πόρο, Μέθανα και τον Αργολικό Κόλπο.
Δεν είναι μια αόρατη περιβαλλοντική λεπτομέρεια. Η Ποσειδωνία αποτελεί σημαντικό οικοσύστημα της παράκτιας ζώνης, συμβάλλοντας στην προστασία των ακτών, στη φιλοξενία θαλάσσιας ζωής και στην αποθήκευση άνθρακα.
Παράλληλα, στον Αργοσαρωνικό έχει ξεκινήσει προσπάθεια να καταγραφεί ακόμη και η πίεση που προκαλεί η αναψυχή στη θάλασσα, με χρήση δορυφορικών δεδομένων και GIS, ενώ έχει αναπτυχθεί πρόγραμμα για πιο βιώσιμη ιστιοπλοΐα και περιορισμό του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των σκαφών.
Στις Σπέτσες και την Ύδρα έχει λειτουργήσει σύστημα συλλογής και ανακύκλωσης παλιών αλιευτικών εργαλείων. Μόνο τον πρώτο χρόνο συγκεντρώθηκαν 3,5 τόνοι αλιευτικού εξοπλισμού, με τη συμμετοχή 35 αλιευτικών σκαφών και την ένταξη του συνόλου του υλικού σε αλυσίδες ανακύκλωσης ή επαναχρησιμοποίησης.
Στα Μέθανα, την ίδια στιγμή, προωθείται η πιστοποίηση των ιστορικών μονοπατιών με διεθνή πρότυπα, με στόχο την προστασία του τοπίου και την ανάπτυξη τουρισμού χαμηλής όχλησης και μεγαλύτερης διάρκειας μέσα στον χρόνο. Στην Αίγινα λειτουργούν δράσεις που συνδέουν την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος με τη διαχείριση του νερού και την ανθεκτικότητα του νησιού.
Με άλλα λόγια, τα συστατικά υπάρχουν ήδη. Αυτό που λείπει είναι η σύνδεσή τους σε ένα ενιαίο μοντέλο προορισμού.
Το μεγάλο στοίχημα είναι το νερό
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση.
Δεν μπορείς να μιλάς για βιώσιμο τουρισμό σε νησιά που δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν επαρκείς υδατικούς πόρους στην κορύφωση της τουριστικής περιόδου.
Η Ύδρα έχει εδώ και χρόνια στηρίξει την υδροδότηση σε μονάδα αφαλάτωσης, η οποία λειτουργεί από το 2014 και έχει προγραμματιστεί να αναβαθμιστεί από δυναμικότητα 1.600 σε 2.400 κυβικά μέτρα ημερησίως.
Στην Τροιζηνία, αντίθετα, τα προβλήματα λειψυδρίας παραμένουν έντονα, με την αυξημένη θερινή ζήτηση να προστίθεται στις περιορισμένες υδατικές υποδομές. Το ζήτημα τέθηκε μάλιστα και σε κοινοβουλευτικό επίπεδο το καλοκαίρι του 2026.
Στην Αίγινα, το 2026 μια βλάβη στον υποθαλάσσιο αγωγό ανέδειξε με τον πιο πρακτικό τρόπο πόσο ευάλωτη μπορεί να γίνει η υδροδότηση ενός νησιωτικού προορισμού όταν μια βασική υποδομή παρουσιάσει πρόβλημα.
Και στις Σπέτσες, η ολοκλήρωση νέου αποχετευτικού δικτύου και η έναρξη λειτουργίας νέας μονάδας επεξεργασίας λυμάτων αποτελούν μέρος μιας διαφορετικής, αλλά εξίσου κρίσιμης πλευράς της τουριστικής υποδομής.
Από τον «τουρισμό» στον προορισμό
Το μάθημα της Αλοννήσου δεν είναι ότι ο Αργοσαρωνικός πρέπει να γίνει Αλόννησος.
Πόρος, Αίγινα, Ύδρα, Σπέτσες, Μέθανα και Τροιζηνία έχουν διαφορετική ιστορία, γεωγραφία, παραγωγή, αρχιτεκτονική και τουριστικό κοινό. Αυτό ακριβώς είναι το συγκριτικό τους πλεονέκτημα.
Το ζητούμενο θα μπορούσε να είναι ένα κοινό πλαίσιο: προστασία της θάλασσας και της Ποσειδωνίας, καλύτερη διαχείριση νερού και αποβλήτων, πιστοποιημένα μονοπάτια, ήπιες θαλάσσιες δραστηριότητες, σύνδεση του τουρισμού με την τοπική παραγωγή και τον πολιτισμό και, κυρίως, μεγαλύτερη διάρκεια της τουριστικής περιόδου.
Ένας επισκέπτης που έρχεται για να περπατήσει στα μονοπάτια των Μεθάνων, να γνωρίσει την Ποσειδωνία του Πόρου, να κάνει ιστιοπλοΐα με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, να επισκεφθεί την πολιτιστική κληρονομιά της Αίγινας ή να γνωρίσει την αλιευτική παράδοση της Ύδρας και των Σπετσών δεν είναι απαραίτητα ένας επισκέπτης «λιγότερος».
Μπορεί να είναι ένας επισκέπτης διαφορετικός.
Και αυτή ίσως είναι η ουσία της υπόθεσης Αλοννήσου. Η Intrepid δεν την ανέδειξε επειδή έχει βρει έναν τρόπο να γίνει το επόμενο υπερκορεσμένο ελληνικό νησί. Την ανέδειξε ακριβώς επειδή μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς να χάσει εκείνα που την κάνουν ξεχωριστή.
Για τον Αργοσαρωνικό, λοιπόν, το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να προσελκύσει περισσότερους τουρίστες.
Το πραγματικό ερώτημα είναι πόσους μπορεί να υποδεχθεί χωρίς να υποβαθμίσει το φυσικό και κοινωνικό κεφάλαιο πάνω στο οποίο στηρίζεται ο ίδιος ο τουρισμός του.
Αν η απάντηση αναζητηθεί έγκαιρα, ο Αργοσαρωνικός έχει ήδη πολλά από τα στοιχεία που χρειάζονται. Αυτό που απομένει είναι να πάψουν να λειτουργούν ως μεμονωμένες καλές πρακτικές και να γίνουν μέρος μιας κοινής, μακροπρόθεσμης στρατηγικής.
