Εκρηκτική αύξηση σε πλαστά ή ανύπαρκτα νηολόγια το 2025

Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής 
Γιώργος Φωκιανός • gfokianos@naftemporiki.gr

Σε έναν από τους σοβαρότερους συστημικούς κινδύνους για τη διεθνή ναυτιλία εξελίσσεται πλέον η πρακτική της «ψευδούς σημαίας», με τα τελευταία στοιχεία της Windward να καταγράφουν μια εκρηκτική αύξηση των πλοίων που εμφανίζονται να πλέουν υπό ανύπαρκτα ή πλαστά νηολόγια.
Σύμφωνα με την ανάλυση της Windward, στο τέλος του 2025 περίπου 285 δεξαμενόπλοια που δραστηριοποιούνται διεθνώς εξέπεμπαν μέσω AIS σημαία που αντιστοιχεί σε δόλιο ή άγνωστο νηολόγιο, αριθμός αυξημένος κατά σχεδόν 45% μέσα στο 2025.

Όπως τονίζεται χαρακτηριστικά, αυτό που μέχρι πρότινος θεωρούνταν μια περιθωριακή πρακτική περιορισμένης κλίμακας, σήμερα έχει μετατραπεί σε βασικό εργαλείο επιβίωσης του λεγόμενου «σκιώδους στόλου».

Η εταιρεία αναλύσεων έχει εντοπίσει 18 ψευδή νηολόγια, όπως αυτά ορίζονται από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), με τα πιο συχνά να είναι η Γουινέα (51 πλοία), οι Ολλανδικές Αντίλλες (45), η Γουιάνα (44) και η Αρούμπα (24).

Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι το 91% των πλοίων που χρησιμοποιούν τέτοια νηολόγια είναι ήδη υπό δυτικές κυρώσεις.

Χωρίς έλεγχο
Η ύπαρξη ψευδών νηολογίων βασίζεται σε μια θεμελιώδη αδυναμία του παγκόσμιου ναυτιλιακού συστήματος: την υπερβολική εξάρτηση από δηλωτικά δεδομένα.

Οι εκπομπές AIS, τα έγγραφα που προσκομίζονται σε λιμάνια και οι πληροφορίες περί σημαίας συχνά γίνονται αποδεκτές χωρίς διασταύρωση, εκτός αν υπάρξει κάποιο σοβαρό περιστατικό.

Αυτό επιτρέπει σε δίκτυα να δημιουργούν πλαστές ιστοσελίδες νηολογίων, ψεύτικα πιστοποιητικά ή να «ανασταίνουν» νηολόγια που έχουν καταργηθεί εδώ και δεκαετίες, όπως στην περίπτωση της Τόνγκα, η οποία αναγκάστηκε πρόσφατα να εκδώσει επίσημη ανακοίνωση, ότι το διεθνές της νηολόγιο έχει κλείσει από το 2002.

Η ψευδής σημαία δεν λειτουργεί μεμονωμένα, αλλά βρίσκεται στον πυρήνα ενός πολυεπίπεδου οικοσυστήματος που περιλαμβάνει τον «σκιώδη» και τον «γκρίζο» στόλο.

Τα πλοία αυτά συνεχίζουν να μεταφέρουν κυρίως ρωσικό, ιρανικό και βενεζουελάνικο πετρέλαιο, αξιοποιώντας παράλληλα πρακτικές όπως spoofing AIS, μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο (Ship-to-Ship, STS) και ταχύτατες αλλαγές ταυτότητας.

Σε ανάλυση άνω των 540 δεξαμενόπλοιων και gas carrier που συνδέονται με το ιρανικό εμπόριο, η Windward διαπίστωσε ότι σχεδόν το 40% έφερε ψευδή σημαία.

Οι συνέπειες υπερβαίνουν κατά πολύ το ζήτημα των κυρώσεων. Όταν ένα πλοίο δεν έχει νόμιμο κράτος σημαίας, καταρρέει ο μηχανισμός ευθύνης: η ασφαλιστική κάλυψη καθίσταται αμφίβολη, η κλάση μπορεί να είναι άκυρη και η αρμοδιότητα για επιθεώρηση ή κατάσχεση γίνεται δυσδιάκριτη.

Σε περίπτωση ατυχήματος, ρύπανσης ή σύγκρουσης, η απόδοση ευθυνών μετατρέπεται σε νομικό λαβύρινθο, μεταφέροντας το κόστος σε λιμένες, ναυλωτές και τελικά στην ευρύτερη εφοδιαστική αλυσίδα.

Αντιμετώπιση
Δεν είναι τυχαίο ότι το φαινόμενο αρχίζει να αντιμετωπίζεται και επιχειρησιακά. Τους τελευταίους μήνες, οι ΗΠΑ έχουν προχωρήσει σε αλλεπάλληλες καταλήψεις δεξαμενόπλοιων που συνδέονται με τη Βενεζουέλα, ενώ ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία, έχουν επιβιβαστεί σε πλοία που έφεραν ψευδή σημαία στη Μεσόγειο.

Παράλληλα, μόλις την Περασμένη εβδομάδα, η Ουάσιγκτον ενέτεινε τις κυρώσεις σε πλοιοκτήτες και διαχειριστές πλοίων, στοχεύοντας εννέα πλοία -κρίσιμους κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας του Ιράν.

Όπως προειδοποιεί η Windward, η μαζική χρήση ψευδών σημαιών διαβρώνει την εμπιστοσύνη στο ίδιο το ναυτιλιακό σύστημα.

Όσο τα έγγραφα και οι δηλώσεις δεν επαληθεύονται ανεξάρτητα, τόσο η παγκόσμια ναυτιλία θα εκτίθεται σε αυξημένο λειτουργικό, νομικό και περιβαλλοντικό κίνδυνο.

Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίζεται ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν μπορεί πλέον να βασίζεται σε τυπικούς ελέγχους, αλλά απαιτεί συνδυασμό τεχνολογίας, διασταύρωσης δεδομένων και ενεργητικής επιβολής.