Στο υπόμνημα θέσεων για την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Νήσων το Επιμελητήριο Κυκλάδων μεταξύ των άλλων «τοποθετείται» και για το ακτοπλοϊκό ζήτημα χαρακτηρίζοντας τη συνδεσιμότητα ως την αχίλλειο πτέρνα της νησιωτικής οικονομίας. Το Επιμελητήριο Κυκλάδων καταθέτει το παρόν Υπόμνημα όχι ως κατάλογο αιτημάτων αναμένοντας αποφάσεις άλλων, αλλά ως δήλωση δέσμευσης και ετοιμότητας. Τα νησιά δεν χρειάζονται μόνο καλές πολιτικές από τις Βρυξέλλες ή την Αθήνα, χρειάζονται φορείς που δρουν επί τόπου, γνωρίζουν τις ανάγκες, έχουν σχέσεις εμπιστοσύνης με τις επιχειρήσεις και μπορούν να μετατρέψουν τη στρατηγική σε πράξη. Αυτός ακριβώς είναι ο ρόλος των νησιωτικών Επιμελητηρίων, και αυτός ακριβώς είναι ο ρόλος που αναλαμβάνει το Επιμελητήριο Κυκλάδων.
Όσον αφορά στο ακτοπλοϊκό όπως αναφέρει η συνδεσιμότητα, δεν αποτελεί για τα νησιά «δεδομένο πλεονέκτημα». Αποτελεί υπαρξιακή προϋπόθεση. Χωρίς αξιόπιστη, οικονομικά προσιτή και χρονικά σταθερή σύνδεση, κανένα νησί δεν μπορεί να λειτουργήσει ως αυτόνομη οικονομική μονάδα, να παρέχει βασικές υπηρεσίες στους κατοίκους του ή να διατηρήσει τον πληθυσμό του.
Ακτοπλοΐα: χρόνια διαρθρωτικά αδιέξοδα
Η Ενδιάμεση Έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού για την ακτοπλοΐα (Απρίλιος-Οκτώβριος 2025) επιβεβαίωσε με επίσημα δεδομένα αυτό που τα νησιωτικά Επιμελητήρια γνωρίζουν εδώ και χρόνια: ο κλάδος παρουσιάζει χαρακτηριστικά ολιγοπωλίου, με υψηλή συγκέντρωση αγοράς που δεν ευνοεί τους καταναλωτές.
Η συνολική συνεισφορά της ακτοπλοΐας στο ΑΕΠ ανέρχεται σε 5,5% (11,8 δισ. ευρώ) και στηρίζει άνω των 320.000 θέσεων εργασίας — αλλά οι δομικές παθολογίες του κλάδου πλήττουν κατά κύριο λόγο τα νησιά. Ειδικά για τις Κυκλάδες, η Έκθεση κατέγραψε ότι οι γραμμές των Κυκλάδων είναι από τις ακριβότερες στη χώρα — με τιμές δυσανάλογα υψηλές σε σχέση με δρομολόγια μεγαλύτερης διάρκειας, ενώ τα διανησιωτικά εισιτήρια (π.χ. Νάξος–Πάρος ή Σύρος–Μύκονος) κοστίζουν συχνά περισσότερο από τις γραμμές που συνδέουν τα νησιά με τον Πειραιά. Αυτή η αντιστροφή κόστους/απόστασης είναι από μόνη της αποκαλυπτική.
Η ακτοπλοΐα αντιμετωπίζει το 2026 ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: τα καύσιμα αποτελούν περίπου το 48% του λειτουργικού κόστους ενός συμβατικού πλοίου. Χωρίς κρατική στήριξη, οι εταιρείες εκτιμούν ότι οι αυξήσεις εισιτηρίων θα έφταναν το 25% — μια εξέλιξη που θα ήταν καταστροφική για τα νησιά. Ταυτόχρονα, το EU ETS για τη ναυτιλία — αν εφαρμοστεί πλήρως από το 2030 σε όλα τα νησιά — υπολογίζεται να επιφέρει πρόσθετη επιβάρυνση περίπου 320 εκατ. ευρώ ετησίως στην ελληνική ακτοπλοΐα, σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ.
Κρίσιμο ζήτημα: Η απουσία σταθερού διανησιωτικού δικτύου καθιστά ανύπαρκτη και αναποτελεσματική την κάλυψη των αναγκών μετακίνησης πολιτών και αγαθών μεταξύ των νησιών, και αναγκάζει τους κατοίκους να περνούν από τον Πειραιά για να ταξιδέψουν μεταξύ γειτονικών νησιών — διπλασιάζοντας κόστος και χρόνο. Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική πρέπει να αντιμετωπίσει την ακτοπλοΐα ως υπηρεσία κοινής ωφέλειας, ειδικά για τις γραμμές δημοσίου συμφέροντος και όχι ως ελεύθερη αγορά που αυτορυθμίζεται.
Τονίζεται ότι οι γραμμές δημοσίου συμφέροντος που είναι επιδοτούμενες, συμβάλλουν στη δραστική μείωση του κόστους μετακίνησης από και προς τα νησιά, αλλά και μεταξύ αυτών, σε σχέση με την ελεύθερη αγορά. Επιπλέον, σε μικρά και «άγονα» νησιά — Σχοινούσα, Ηρακλειά, Κίμωλος, Δονούσα — η ακτοπλοϊκή σύνδεση είναι τόσο αραιή ώστε για μέρες, ειδικά τον χειμώνα ή κατά τη διάρκεια κακοκαιρίας, τα νησιά παραμένουν αποκομμένα. Αυτή η απομόνωση δεν είναι απλώς «πρόβλημα» — είναι ανθρωπιστικό ζήτημα, με αναμφισβήτητες επιπτώσεις στην πρόσβαση σε υγειονομικές υπηρεσίες.
Ευρωπαϊκό πλαίσιο υπηρεσίας κοινής ωφέλειας για νησιωτικές θαλάσσιες μεταφορές
Η ακτοπλοΐα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ελεύθερη αγορά όταν εξυπηρετεί κοινωνικές ανάγκες νησιωτικών κοινοτήτων. Προτείνεται ευρωπαϊκό πλαίσιο ΥΚΩ για νησιωτικές θαλάσσιες μεταφορές που θα περιλαμβάνει:
α) χρηματοδότηση πράσινου εκσυγχρονισμού στόλου μέσω ΕΤΠΑ και Ευρωπαϊκών Ταμείων κλιματικής μετάβασης,
β) ειδικό μηχανισμό αντιστάθμισης EU ETS για νησιωτικές γραμμές,
γ) ελάχιστες προδιαγραφές συχνότητας δρομολογίων καθ’ όλο το έτος, και
δ) Ευρωπαϊκά ελάχιστα πρότυπα ποιότητας και διαφάνειας ναύλων.
Πρόταση του Επιμελητηρίου: Αντίστοιχα με τον μηχανισμό Υποχρεώσεων Δημόσιας Υπηρεσίας (ΥΔΥ/PSO) για αεροπορικές γραμμές απομακρυσμένων και νησιωτικών περιοχών (Καν. 1008/2008), η ΕΕ να θεσπίσει ειδικό κανονισμό «νησιωτικής θαλάσσιας ΥΚΩ» με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση αντιστάθμισης κόστους πράσινης μετάβασης για ακτοπλοΐα νησιών.
