Γράφει ο Γιάννης Δ. Δρούγκας*
Η απρόσκοπτη διάθεση νερού καλής ποιότητας στην αγροτική παραγωγή, είτε φυτική είτε ζωική, είναι θεμελιώδους σημασίας και αποτελεί ικανή και αναγκαία συνθήκη για την ύπαρξή της. Η σημασία της διαθεσιμότητάς του είχε γίνει αντιληπτή από τα πρώτα βήματα του ανθρώπου ως αγρότη, καλλιεργητή, κτηνοτρόφου.
Η επαρχία Τροιζηνίας, με παραδοσιακές καλλιέργειες την ελαιοποιήσιμη ελιά και τα εσπεριδοειδή, αλλά και τις δυναμικές καλλιέργειες ανθοκομικών φυτών κατά κύριο λόγο, καθίσταται απολύτως εξαρτώμενη από την απρόσκοπτη διαθεσιμότητα επαρκούς και καλής ποιότητας αρδευτικού νερού.
Αν κατά το παρελθόν το θέμα του αρδευτικού νερού δεν αποτελούσε κύριο θέμα συζήτησης και προσοχής στον αγροτικό πληθυσμό, ήρθε ο καιρός που τα πεπραγμένα του παρελθόντος πρέπει να εξοφληθούν. Με τόκο μάλιστα.
Καλλιεργητικές «συνήθειες» δεκαετιών βασίστηκαν στην «παράδοση» και όχι σε επιστημονικά δεδομένα, τα οποία η γεωπονική επιστήμη προσπαθεί, από την εμφάνισή της, να μεταφέρει στον χώρο της γεωργικής παραγωγής. Η τεχνολογική πρόοδος που επιτεύχθηκε στην πάροδο των ετών παρέμεινε υποτιμημένη από τον τοπικό αγροτικό πληθυσμό.
Ένα απλό αλλά ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η επικράτηση ενός «κανόνα» που αφορά τη διάρκεια και τη συχνότητα άρδευσης στα εσπεριδοειδή. Οι τοπικοί παραγωγοί, στην πλειοψηφία τους, εφαρμόζουν το αρδευτικό νερό με τον κανόνα «4 ώρες άρδευση, μία φορά την εβδομάδα». Είτε το έδαφος είναι αμμώδες, είτε αργιλώδες, είτε μέσης σύστασης, 4 ώρες. Είτε οι εκτοξευτές είναι παροχής 60, 80, 100 ή 120 λίτρων ανά ώρα, 4 ώρες. Είτε είναι άνοιξη, είτε καλοκαίρι, είτε φθινόπωρο, 4 ώρες. Επιπροσθέτως, τα εσπεριδοειδή δεν αρδεύονται προανθικά, για να... δέσουν καλά.
Αρδευτικά δίκτυα που έχουν εγκατασταθεί δίχως καμία επιστημονική μελέτη και γνώση των αναγκών κάθε καλλιέργειας ξεχωριστά, καλούνται να ανταπεξέλθουν στις νέες κλιματικές απαιτήσεις, οι οποίες μεταβάλλονται κατά περιόδους, όπως είναι απολύτως φυσιολογικό. Ποιος, αλήθεια, παραγωγός έχει μια μελέτη άρδευσης από τον κατάλληλο επιστήμονα, ώστε η εφαρμογή του πολύτιμου αρδευτικού νερού να γίνεται αποδοτικά, δίχως σπατάλες και με οικονομία ενέργειας και νερού; Ακόμη κι αν κάποιος επιστήμονας γεωπόνος πει σε έναν τοπικό παραγωγό ότι τα δέντρα του, στο επόμενο πότισμα, θα χρειαστούν χορήγηση π.χ. 260 λίτρων νερού ανά δέντρο, μπορεί ο παραγωγός να χορηγήσει αυτή την ποσότητα ομοιόμορφα σε κάθε δέντρο της καλλιέργειάς του; Μάλλον όχι.
Στο σημείο αυτό ας μου επιτραπεί μια αναφορά σε προσωπική εμπειρία. Ο πατέρας μου, Δημήτρης Δρούγκας, ηλεκτρολόγος στο επάγγελμα, τοποθετούσε ηλεκτροκινητήρες και αντλητικά συγκροτήματα σε υδροληψίες ανά την επαρχία Τροιζηνίας κατά τις δεκαετίες του '60, του '70 και του '80. Στην Καλλονή Τροιζηνίας, τις δεκαετίες αυτές, η κύρια καλλιέργεια ήταν τα εσπεριδοειδή, και πιο συγκεκριμένα τα λεμόνια — «χρυσόδεντρα» τα αποκαλούσαν τότε. Το νερό δεν αποτελούσε τότε περιοριστικό παράγοντα, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Ενάντια στο προσωπικό του οικονομικό συμφέρον, τους πρότεινε να κάνουν 3-4 κεντρικές γεωτρήσεις και, με μερικές μεγάλες δεξαμενές, να το διοχετεύουν στις καλλιέργειες με πρόγραμμα και ορθή χρήση. Η απάντηση που συνήθως ελάμβανε ήταν ότι ο καθένας ήθελε να «πατάει το δικό του κουμπί»!!! Έτσι λοιπόν, μπορεί κάποιος να βρει πηγάδια με έως και τρία εξαντλητικά συγκροτήματα στο ίδιο πηγάδι. Τα νερά στην Καλλονή πλημμύριζαν τους δρόμους από την υπερβολή.
Αποτέλεσμα των παραπάνω πρακτικών είναι να έχει πλέον επέλθει υφαλμύρωση του υδροφόρου ορίζοντα στο πιο προνομιούχο, από τη φύση, καλλιεργήσιμο τμήμα της Τροιζηνίας.
Η γεωπονική επιστήμη και η τεχνολογία μάς προσφέρουν τα εργαλεία για να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις που παρουσιάζονται στον γεωργικό κλάδο. Οι εμπειρικές πρακτικές δεν είναι απολύτως απορριπτέες. Δεν είναι δυνατόν, όμως, να αποτελούν τη μόνη και αποκλειστική βάση των γεωργικών πρακτικών. Μπορούν όντως να συμβάλλουν, μαζί με τη γνώση.
Η κατάσταση με τη διαθεσιμότητα του νερού έχει φτάσει σε οριακό σημείο. Εάν συνεχιστούν οι παρούσες πρακτικές και συνήθειες, το μέλλον καθίσταται αβέβαιο όσον αφορά τη συνέχιση της καλλιέργειας των τοπικών προϊόντων.
Τα παραπάνω αφορούν αποκλειστικά και μόνο τη χρήση του διαθέσιμου για τη γεωργία και την κτηνοτροφία αρδευτικού νερού. Η συνολική υδατική κατάσταση, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά, της Επαρχίας Τροιζηνίας (Πόρος, Τροιζηνία, Μέθανα), είναι θέμα συζήτησης τομέων πέραν του αγροτικού και κτηνοτροφικού.
«Σταματήστε τα νερά στα βουνά και στα ρέματα και στα ποτάμια. Οι θάλασσες δεν θέλουν πότισμα.»
* Ιωάννης Δ. Δρούγκας
MSc Γεωπόνος Φυτοπαθολογος Γεωπονικο Πανεπιστήμιο Αθήνας
