Γράφει ο Σάββας Αθανασίου
Πάνω από 650 θεατές στην ιστορική παράσταση του «Ιππόλυτου» στην Αρχαία Τροιζήνα
Πάνω από 650 πολίτες από την ευρύτερη περιοχή παρακολούθησαν με απόλυτη κατάνυξη την αφηγηματική παράσταση «Ιππόλυτος» του Ευριπίδη, την Τετάρτη 29 Ιουλίου, στην Αρχαία Τροιζήνα.
Το φεγγάρι της Πανσελήνου του «Κόκκινου Φεγγαριού» έλουζε με φως την παράσταση, δημιουργώντας μια μαγευτική εικόνα μέσα στον χώρο όπου βρίσκονται ο Ναός του Ιππολύτου, το Ασκληπιείο και η Επισκοπή.
Επισημαίνεται ότι για πρώτη φορά έγινε εκδήλωση στον χώρο των αρχαιοτήτων και, για πρώτη φορά μετά από 3.500 χρόνια, ακούστηκαν οι διάλογοι του Ιππόλυτου, της Φαίδρας και του Θησέα στο παλάτι της Τροιζήνας.
Στην αρχή της εκδήλωσης μίλησε ο Σάββας Αθανασίου, ο οποίος αναφέρθηκε στο δύσκολο εγχείρημα και ευχαρίστησε την Έφορο Αρχαιοτήτων κυρία Άννα – Βασιλική Καραπαναγιώτη, την υπεύθυνη αρχαιολόγο για την Τροιζηνία, τα Μέθανα και τον Πόρο κυρία Μαρία Γιαννοπούλου, καθώς και τους Νεκτάριο Σαραντόπουλο και Θάνο Μαλιαρό για την πολύτιμη συμβολή τους.
Ειδικότερα, ο Σάββας Αθανασίου αναφέρθηκε στο ζεύγος Χρήστου και Αθανασίας Κρίκωνα, που τροφοδότησαν με ρεύμα την εκδήλωση, καθώς και στον Βασίλη Μ. Παπαδάκη, ο οποίος προσέφερε μία γεννήτρια, από τις τρεις που χρειάστηκαν για την παράσταση.
Επίσης, ιδιαίτερες ευχαριστίες απηύθυνε στον Θανάση Μητρώκα, που παραχώρησε 400 μέτρα καλωδίου για να εξασφαλιστεί η μεταφορά του ρεύματος, καθώς και για τη δωρεά κατασκευής 10 πινακίδων που οδηγούν στον αρχαιολογικό χώρο και την επιμονή της κόρης του, Βαρβάρας Μητρώκα, για την επίσπευση και την τοποθέτησή τους λίγες ώρες πριν από την εκδήλωση.
Ο Σ. Αθανασίου ευχαρίστησε την ομάδα που σχηματίστηκε και προώθησε την αρχική του σκέψη, η οποία αποτελούνταν από τον Γιώργο Βλαχάκη, την Αντωνέλλα Χριστιανούδη – Βλαχάκη, τον Σταμάτη Κρίκωνα, τον Μάκη Κουτσουμπέλη, που υποστήριξε με τον ήχο και το φως την εκδήλωση, τον Γιώργο Καυκά, τον Παναγιώτη Μανέτα και τον Κώστα Ηρειώτη. Ευχαρίστησε επίσης και τον Θανάση Μπίσδα, που έχει το super market Βασιλόπουλος στον Γαλατά, που προσέφερε τα νερά που μοιράστηκαν στους θεατές
Αποκάλεσε τον δάσκαλο Μπάμπη Ανδριανόπουλο διανοούμενο, ο οποίος με εξαιρετική επιμέλεια και έρευνα έγραψε το ιστορικό της τραγωδίας, το οποίο μοιράστηκε σε τρίπτυχο σε όλους όσοι παρακολούθησαν την παράσταση.
Τέλος, ευχαρίστησε τη σύζυγό του, Χριστή, η οποία επιμελήθηκε τα κεράσματα, τα οποία περιλάμβαναν καλτσουνάκια, λουκουμάκια, σπιτική λεμονάδα και βυσσινάδα.
Επίσης, ανήγγειλε ότι σύντομα θα λειτουργήσει η Βιβλιοθήκη και οι Λαογραφικές και Ναυτικές Συλλογές «ΣΑΒΒΑ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ», στα Μέθανα.
Η αρχαιολόγος Μαρία Γιαννοπούλου αναφέρθηκε στις αρχαιότητες και στην ιστορία της Τροιζήνας.
Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι ο πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Τροιζήνας, Θανάσης Ντάνος, προσέφερε μετά την εκδήλωση ποτά και αναψυκτικά στους πρωταγωνιστές της εκδήλωσης.
Μάλιστα, ο πρώην δήμαρχος Γιάννης Σαμπάνης, φανερά ικανοποιημένος από την εκπληκτική παράσταση, την οποία παρακολούθησε, προσέφερε γεύμα σε όλους τους ηθοποιούς και όσους βοήθησαν στην υλοποίηση της φιλόδοξης εκδήλωσης.
Οι πρωταγωνιστές
Ο Ιππόλυτος επιστρέφει στην Τροιζήνα
29 Ιουλίου 2026 – Η είσοδος ελεύθερη.
Βιολί: Ελίνα Μίτα.
Ιππόλυτος: Ανδρέας Λάφης.
Φαίδρα: Ανδριάνα Σταυριδοπούλου.
Άρτεμις: Χριστίνα Παπαδοπούλου.
Τροφός: Φαίη Ορφανίδου.
Θησέας: Θοδωρής Δρίβας.
Χορός: Σοφία Καρβουνά, Γρηγόρης Γκιουζέλης, Ευγενία Μπακάλη - Γκιόλα, Σοφία Κούβαρη.
Ιστορική αποτύπωση: Μπάμπης Ανδριανόπουλος.
Επιλογή κειμένων - Συντονισμός: Σάββας Αθανασίου.
Οργανωτικός υπεύθυνος: Γιώργος Βλαχάκης.
Διοργάνωση:
«ΣΑΒΒΑΣ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΗ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ» - Λαογραφικές, Ναυτικές Συλλογές και Βιβλιοθήκη - Φορέας Πολιτισμού και Ανάπτυξης Τροιζηνίας - Μεθάνων.
Η κορυφαία τραγωδία του Ευριπίδη, «Ιππόλυτος», επιβάλλεται να ζωντανεύσει στον αυθεντικό μυθολογικό της τόπο, στην Τροιζήνα.
Επισημαίνεται ότι η Τροιζήνα αποτελεί τον φυσικό καμβά της τραγωδίας. Εδώ, σύμφωνα με τον αρχαίο μύθο, αναπτύχθηκε ο μοιραίος έρωτας της Φαίδρας για τον Ιππόλυτο, γιο του Θησέα.
Η εκδήλωση διεξήχθη στον υποβλητικό περιβάλλοντα χώρο των αρχαίων μνημείων, προσφέροντας εμπειρία θεατρικής μύησης κάτω από την Πανσέληνο του Κόκκινου Ελαφιού.
Η φυσική ακουστική και η ιστορική φόρτιση των ερειπίων της αρχαίας πόλης συνθέτουν ένα μοναδικό ζωντανό σκηνικό.
ΙΠΠΟΛΥΤΟΣ
από τον Μπάμπη Ανδριανόπουλο
Το 431 π.Χ. διδάχθηκε στο αθηναϊκό κοινό η τραγωδία του Ευριπίδη «ΜΗΔΕΙΑ».
Τρία χρόνια αργότερα, το 428 π.Χ., ακολούθησε ο «ΙΠΠΟΛΥΤΟΣ», η τραγωδία που θα μας απασχολήσει σήμερα.
Με τον «ΙΠΠΟΛΥΤΟ» ολοκληρώνεται η σπουδή του μεγάλου τραγικού πάνω στον έρωτα.
Υπάρχουν κοινά στοιχεία στα δύο έργα, όμως η κεντρική ιδέα που τα διατρέχει είναι ο έρωτας σε όλες του τις διαστάσεις και σε όλα τα επίπεδα. Θεία και ανθρώπινα. Έρωτας που εξελίσσεται σε καταστροφικό πάθος.
Στο Β΄ Στάσιμο της τραγωδίας «ΜΗΔΕΙΑ» συναντάμε τους παρακάτω στίχους:
«Ἔρωτες ὑπὲρ μὲν ἄγαν
ἐλθόντες οὐκ εὐδοξίαν
οὐδ? ἀρετὰν παρέδωκαν
ἀνδράσιν• εἰ δ? ἅλις ἔλθοι
Κύπρις, οὐκ ἄλλα θεὸς εὔχαρις οὕτως…»
Στη μετάφραση του Παντελή Πρεβελάκη διαβάζουμε:
«Έρωτα εσύ, με περισσή όταν λαβώνεις δύναμη,
μηδ’ όνομα καλό από σε μηδ’ αρετή μπορεί να βγει.
Μα μετρημένα αν πορευτεί η Κύπριδα,
άλλη σαν αυτή θεά δεν έχει νοστιμιά…»
Στο Α΄ Στάσιμο της τραγωδίας «ΙΠΠΟΛΥΤΟΣ» συναντάμε τους παρακάτω στίχους:
«Ἔρως Ἔρως, ὃ κατ? ὀμμάτων
στάζων πόθον, εἰσάγων γλυκεῖαν
ψυχᾷ χάριν οὓς ἐπιστρατεύσῃ,
μή μοί ποτέ σὺν κακῷ φανείης
μηδ? ἄρρυθμος ἔλθοις
οὔτε γὰρ πυρὸς οὔτ? ἄστρων ὑπέρτερον βέλος,
οἷον τὸ τᾶς Ἀφροδίτας
ἵησιν ἐκ χερῶν Ἔρως ὁ Διός παῖς».
Διαβάζουμε στη μετάφραση του Κώστα Βάρναλη:
«Έρωτα, έρωτα, απ’ τα μάτια τον καημό σταλάζεις όταν την καρδιά λαβώνεις, γλύκα τη γεμίζεις. Ω μην πέσεις καταπάνω μου κακός.
Μάιδε της φωτιάς η φλόγα, μάιδε τ’ αστροπελέκι καίνε σαν της Αφροδίτης τη σαΐτα που τα ρίχνει με το χέρι σου, παιδί του Δία».
Ο έρωτας και στις δύο περιπτώσεις εμφανίζεται νοσηρός, άγριος, εκδικητικός και καταστροφικός.
Όπως και ο ρόλος της Αφροδίτης, της Κύπριδος Θεάς.
Αποτελεί τον καταλύτη και στις δύο τραγωδίες, είτε ως εσωτερικό πάθος στη «ΜΗΔΕΙΑ» είτε ως κεντρικό πρόσωπο στον «ΙΠΠΟΛΥΤΟ», χρησιμοποιώντας τους ανθρώπους ως ενεργούμενά της.
Ο Ευριπίδης, ο πλέον τολμηρός, ο πλέον ανθρώπινος τραγωδός, ο τραγικότερος των ποιητών σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, παρουσιάζει τους ανθρώπους στην πραγματική τους διάσταση, με όλα τα πάθη, τις αδυναμίες και τις δραματικές εσωτερικές τους συγκρούσεις.
Αντίστοιχα παρουσιάζει και τους θεούς με ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά και ελαττώματα, όπως ζήλια, φιλοδοξία αλλά και μικροπρεπή, εκδικητικά κίνητρα.
Οι άνθρωποι όμως στο τέλος συγχωρούν (Θησέας και Ιππόλυτος). Συνεπώς, πραγματικά ο πλέον ανθρώπινος.
Το σκηνικό με το οποίο παρουσίασε ο Ευριπίδης την τραγωδία του περιείχε το παλάτι της Τροιζήνας και μπροστά δύο αγάλματα. Της Αφροδίτης και της Άρτεμης. Των δύο θεών που κινούν τα νήματα στην τραγωδία.
Στην Τροιζήνα βρίσκεται εξόριστος για ένα έτος ο βασιλιάς της Αθήνας Θησέας, επειδή είχε σκοτώσει τον Πάλλαντα και τους γιους του, σφετεριστές του θρόνου του.
Στην αρχή εμφανίζεται η θεά Αφροδίτη, η οποία αναφέρει ότι θα τιμωρήσει τον Ιππόλυτο επειδή την αγνοεί, δεν υποκύπτει σε ερωτικά καλέσματα, μένει αγνός και λατρεύει τη θεά Άρτεμη. Εξηγεί ότι θα τον εκδικηθεί μέσω του άνομου έρωτα που έχει εμπνεύσει στη μητριά του, Φαίδρα.
Ο Ιππόλυτος εμφανίζεται με κυνηγούς που υμνούν την Άρτεμη και δεν ακούει τις παραινέσεις ενός υπηρέτη, που του λέει να μην περιφρονεί τους θεούς και ιδίως την Αφροδίτη.
Στη συνέχεια, ο χορός των γυναικών ανακοινώνει ότι η Φαίδρα διακατέχεται από αβάσταχτο, κρυφό έρωτα για τον Ιππόλυτο. Η ίδια ομολογεί τον έρωτά της στην παραμάνα και δηλώνει πως επιθυμεί να πεθάνει.
Η παραμάνα τρέχει στον Ιππόλυτο, τον πληροφορεί για τον έρωτα της μητριάς του, αφού πρώτα του έχει αποσπάσει όρκο σιωπής, και του ζητά να ενδώσει.
Εκείνος όμως, αμετάπειστος, απειλεί πως θα πατήσει τον όρκο σιωπής και θα ενημερώσει τον Θησέα.
Η Φαίδρα αυτοκτονεί, έχοντας αφήσει ένα γράμμα με το οποίο καταγγέλλει τον Ιππόλυτο ότι επιχείρησε να τη βιάσει.
Ο Θησέας, που το διαβάζει, καταριέται τον γιο του. Εκείνος δηλώνει αθώος, αδυνατεί όμως να παραβεί τον όρκο σιωπής που έχει δώσει και φεύγει ως αυτοεξόριστος.
Στη συνέχεια, αγγελιοφόρος πληροφορεί τον Θησέα ότι, καθ’ οδόν προς την εξορία, ένας τεράστιος ταύρος βγήκε από τη θάλασσα, τρόμαξε τα άλογα και ο Ιππόλυτος τραυματίστηκε θανάσιμα.
Ο Θησέας χαίρεται αρχικά, όμως η θεά Άρτεμη εμφανίζεται και αποκαλύπτει την αθωότητα του γιου του.
Μεταφέρεται στη σκηνή ο ετοιμοθάνατος Ιππόλυτος και ακολουθεί η τελική πράξη της συγχώρεσης και του θανάτου του.
Μέσα από την τραγωδία αναδεικνύεται ένα ερώτημα: φέρουν οι άνθρωποι ακέραιη την ευθύνη για τα έργα και τα πάθη τους ή απλώς εκτελούν εντολές των θεών;
Μια προσεκτική ανάγνωση μάς δείχνει ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Θεϊκές και ανθρώπινες ευθύνες συνυφαίνονται. Υλοποιούνται οι επιθυμίες των θεών μέσω των ανθρώπων, αλλά η προσωπικότητα των ατόμων προσφέρεται για την ευόδωση των θεϊκών σχεδίων.
Η Αφροδίτη κατ’ εξοχήν κινεί τα νήματα όχι θεϊκά αλλά ανθρώπινα. Αντιπροσωπεύει την πρωτοκαθεδρία του έρωτα. Στην παγίδα της πέφτει η Φαίδρα, η οποία με τη σειρά της είναι μία τραγική πρωταγωνίστρια. Καθίσταται θύμα της Αφροδίτης και κυριεύεται από έναν παράφορο έρωτα. Προσπαθεί με κάθε τρόπο να κρύψει το παράνομο πάθος της. Υποκύπτει όμως στην παρέμβαση της τροφού και οδηγείται στο τραγικό τέλος.
Η Άρτεμη, από την πλευρά της, αν και εμφανίζεται προς το τέλος, στην κορύφωση της τραγωδίας, αντιπροσωπεύει την αγνότητα, την πνευματική καθαρότητα και την αποχή από το πάθος.
Γίνεται η καταλυτική επιλογή του Ιππόλυτου, ο οποίος τη λατρεύει και αποδέχεται την απόλυτη αγνότητα, τη ζωή και την άσκηση στη φύση, φτάνοντας όμως στα άκρα και περιφρονώντας την ανθρώπινη ουσία.
Αυτό όμως συνιστά ύβρη, καθώς νομίζει ότι μπορεί να εξαιρεθεί από τους φυσικούς νόμους.
Ο Ευριπίδης τελικά φαίνεται ότι χρησιμοποιεί τους θεούς και τους ανθρώπους για να διδάξει το μέτρο ανάμεσα σε ισχυρές, αντίρροπες δυνάμεις.
Να μας δείξει την καταστροφική τάση της εμμονής και της μονομέρειας.
Ο άνθρωπος, μας λέει, χρειάζεται μέτρο, αυτογνωσία και σεβασμό προς όλες τις πλευρές της ανθρώπινης φύσης.
Η ζωή είναι μια διαρκής διελκυστίνδα ανάμεσα στο μέτρο και στο πάθος.
Οτιδήποτε ακραίο διαταράσσει την αρμονία και έχει βαρύ τίμημα. Το ίδιο και η βιαστική κρίση, που μπορεί να οδηγήσει σε αδικίες. Καταδεικνύεται η νομοτέλεια της Νέμεσης όταν έχει προηγηθεί η Ύβρις.
Ανάμεσα στη συντριβή και στην απόλυτη καταστροφή, η συγχώρεση και η αγάπη οδηγούν τον άνθρωπο πάνω από τη μοίρα του.
Το ανθρώπινο μεγαλείο αναδύεται μέσα από την κατανόηση, την αξιοπρέπεια, την ευγένεια, την αλήθεια και, εν τέλει, τη γνώση, η οποία αποκτάται με βάσανο και πόνο.
