Η κήρυξη του Δήμου Πόρου σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας αποτελεί το πιο πρόσφατο παράδειγμα μιας κρίσης που επεκτείνεται διαρκώς στη νησιωτική Ελλάδα. Όπως αναδεικνύει εκτενές ρεπορτάζ του Οικονομικού Ταχυδρόμου (ΟΤ), η υδατική κρίση δεν αποτελεί πλέον ένα πρόσκαιρο φαινόμενο, αλλά μια νέα πραγματικότητα που επηρεάζει ολοένα και περισσότερες περιοχές της χώρας, δοκιμάζοντας τις υποδομές ύδρευσης και οδηγώντας την Πολιτεία στην αναζήτηση ταχύτερων μηχανισμών αντιμετώπισης.
Με την προσθήκη του Πόρου, οι περιοχές που βρίσκονται σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας ανέρχονται πλέον σε δέκα. Στον κατάλογο περιλαμβάνονται επίσης η Τήνος, η Αλόννησος, η Αστυπάλαια, το Μεγανήσι, η Κάρπαθος, η Πάτμος, η Λέρος, η Σύμη, καθώς και ο Δήμος Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του ΟΤ, η γεωγραφική διασπορά των περιοχών αυτών, από το Ιόνιο έως το Αιγαίο, αποτυπώνει το εύρος του προβλήματος. Οι μειωμένες βροχοπτώσεις των τελευταίων ετών, η σταδιακή εξάντληση των διαθέσιμων υδατικών αποθεμάτων και η θεαματική αύξηση της κατανάλωσης κατά τους θερινούς μήνες συνθέτουν ένα σκηνικό που ασκεί ολοένα μεγαλύτερη πίεση στα υδροδοτικά συστήματα των νησιών.
Η τουριστική περίοδος πολλαπλασιάζει τις ανάγκες
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην επίδραση του τουρισμού στην κατανάλωση νερού. Όπως επισημαίνει ο Οικονομικός Ταχυδρόμος, τα ελληνικά νησιά αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα έντονης υδατικής πίεσης εξαιτίας της εποχικής αύξησης του πληθυσμού.
Ενδεικτικά, στη Μύκονο, όπου οι μόνιμοι κάτοικοι ανέρχονται σε περίπου 10.700, η ημερήσια κατανάλωση νερού αυξάνεται από 1.600-2.000 κυβικά μέτρα τον χειμώνα σε 10.000-18.000 κυβικά μέτρα το καλοκαίρι, καταγράφοντας έως και εννεαπλάσια αύξηση.
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζουν και άλλα δημοφιλή νησιά. Στη Σαντορίνη η αύξηση της κατανάλωσης υπερβαίνει το 500%, στην Πάρο και την Κάρπαθο φτάνει το 344%, ενώ στη Νάξο αγγίζει το 238%, επιβεβαιώνοντας ότι η τουριστική ανάπτυξη συνοδεύεται από ιδιαίτερα υψηλές απαιτήσεις σε υδατικούς πόρους.
Στο ίδιο ρεπορτάζ φιλοξενείται η άποψη του καθηγητή Δημήτρη Εμμανουλούδη, επικεφαλής του Εργαστηρίου ASSIST και της Έδρας UNESCO για τα Παρόχθια, Παράκτια και Δελταϊκά Οικοσυστήματα στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Όπως εξηγεί, ένας επισκέπτης που διαμένει σε ένα απλό τουριστικό κατάλυμα καταναλώνει κατά μέσο όρο περίπου 450 λίτρα νερού ημερησίως, ενώ στα ξενοδοχεία υψηλής κατηγορίας η κατανάλωση μπορεί να φθάσει ακόμη και τα 1.000 λίτρα ανά άτομο την ημέρα. Όταν μάλιστα οι μονάδες αυτές διαθέτουν εκατοντάδες κλίνες, η συνολική επιβάρυνση για τα τοπικά δίκτυα ύδρευσης γίνεται ιδιαίτερα μεγάλη.
Νέο θεσμικό πλαίσιο για έργα ταχείας υλοποίησης
Όπως επισημαίνει ο ΟΤ, η διεύρυνση του αριθμού των περιοχών που κηρύσσονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης συμπίπτει χρονικά με την πρωτοβουλία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας να αλλάξει το θεσμικό πλαίσιο υλοποίησης έργων για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.
Το νομοσχέδιο για τα ύδατα, που βρίσκεται ήδη σε δημόσια διαβούλευση, στοχεύει στη σημαντική επιτάχυνση των διαδικασιών, ώστε κρίσιμα έργα ύδρευσης, αφαλάτωσης και ενίσχυσης των υδατικών πόρων να μπορούν να υλοποιούνται χωρίς τις πολύχρονες καθυστερήσεις που παρατηρούνται σήμερα.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του σχεδίου, όταν μια περιοχή κηρύσσεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης θα ενεργοποιείται ειδικό καθεστώς που θα επιτρέπει την ταχύτερη προώθηση των αναγκαίων έργων.
Διαγωνισμοί με διαδικασίες fast track
Βασικό στοιχείο του νέου πλαισίου αποτελεί η δυνατότητα ανάθεσης επειγόντων έργων μέσω πρόσκλησης σε τουλάχιστον τρεις εργοληπτικές επιχειρήσεις με αποδεδειγμένη εμπειρία σε αντίστοιχα έργα.
Οι ενδιαφερόμενοι θα καλούνται να καταθέσουν οικονομική προσφορά μέσα σε μόλις δέκα εργάσιμες ημέρες, ενώ η επιλογή του αναδόχου θα γίνεται με βάση τη χαμηλότερη οικονομική προσφορά, περιορίζοντας σημαντικά τον χρόνο που απαιτείται για τη συμβασιοποίηση των έργων.
Παράλληλα, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας θα μπορεί να αναλαμβάνει τον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων ακόμη και όταν αυτά υπάγονται στις αρμοδιότητες άλλων φορέων, υπό την προϋπόθεση ότι η περιοχή έχει ήδη κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Στόχος είναι να περιοριστούν οι καθυστερήσεις που προκαλούνται από την εμπλοκή πολλών διαφορετικών υπηρεσιών.
Ταχύτερες αδειοδοτήσεις για τις αφαλατώσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης μονάδων αφαλάτωσης, οι οποίες θεωρούνται πλέον βασικό εργαλείο για τη διασφάλιση της υδροδότησης των νησιωτικών περιοχών.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένα χρονικά όρια για τις γνωμοδοτήσεις των αρμόδιων υπηρεσιών σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τη διαχείριση του αλμόλοιπου. Σε περίπτωση που οι προθεσμίες παρέλθουν χωρίς απόφαση, η διαδικασία θα μεταφέρεται υποχρεωτικά στο αρμόδιο Περιφερειακό Συμβούλιο Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης, προκειμένου να αποφεύγονται πολύμηνες καθυστερήσεις.
Παρεμβάσεις και για την Αττική
Το νομοσχέδιο δεν περιορίζεται στις νησιωτικές περιοχές. Περιλαμβάνει και ειδική πρόβλεψη για την ενίσχυση της υδροδοτικής ασφάλειας της Αττικής μέσω του έργου «Εύρυτος», που αφορά τη μεταφορά νερού από παραποτάμους του Αχελώου προς το υδροδοτικό σύστημα της πρωτεύουσας.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση, με προϋπολογισμό που προσεγγίζει τα 535 εκατ. ευρώ, αποτελεί μέρος του συνολικού σχεδιασμού για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της λειψυδρίας σε πανελλαδικό επίπεδο.
Η έκτακτη ανάγκη ως εργαλείο άμεσης παρέμβασης
Όπως καταλήγει το ρεπορτάζ του Οικονομικού Ταχυδρόμου, η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει δείξει ότι ακόμη και όταν υπάρχουν διαθέσιμοι οικονομικοί πόροι, οι χρονοβόρες αδειοδοτήσεις και οι διαγωνιστικές διαδικασίες συχνά δεν συμβαδίζουν με την ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η υδατική κρίση.
Για τον λόγο αυτό, ολοένα και περισσότεροι νησιωτικοί δήμοι -ανάμεσά τους πλέον και ο Πόρος- αντιμετωπίζουν την κήρυξη σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ως ένα ουσιαστικό εργαλείο που επιτρέπει την ταχύτερη υλοποίηση κρίσιμων έργων, όπως νέες μονάδες αφαλάτωσης, ενίσχυση των δικτύων ύδρευσης, δημιουργία δεξαμενών αποθήκευσης και άλλες παρεμβάσεις που μπορούν να ενισχύσουν την υδροδοτική επάρκεια των περιοχών.
