Η μεταφορά της Διοικητικής Επιτροπής στην Αίγινα και η καθιέρωση του νησιού ως πρώτης πρωτεύουσας του Ελληνικού Κράτους
Στα χρόνια του Αγώνα της Ανεξαρτησίας, πριν ακόμη η Ελλάδα αποκτήσει σταθερή κυβέρνηση και επίσημη πρωτεύουσα, το νεοσύστατο κράτος διοικούνταν από προσωρινά σώματα, συχνά υπό δύσκολες συνθήκες. Μία από τις πιο καθοριστικές στιγμές υπήρξε η μεταφορά της Διοικητικής Επιτροπής της Ελλάδος από το Ναύπλιο στην Αίγινα, τον Νοέμβριο του 1826 — μια απόφαση που άνοιξε τον δρόμο ώστε το νησί να καταστεί λίγα χρόνια αργότερα η πρώτη πρωτεύουσα του ελεύθερου ελληνικού κράτους.
Η Διοικητική Επιτροπή: μια προσωρινή κυβέρνηση εν μέσω κρίσης
Μετά τις εμφύλιες συμπλοκές του 1824–1825 και την αποχώρηση (παραίτηση) από την εξουσία του Γεωργίου Κουντουριώτη, η πολιτική κατάσταση στην επαναστατημένη Ελλάδα ήταν ρευστή. Για να αποφευχθεί το διοικητικό χάος, συστήθηκε στις 16-18 Απριλίου 1826, με απόφαση Εθνοσυνέλευσης, η Διοικητική Επιτροπή της Ελλάδος, ένα συλλογικό όργανο έντεκα μελών με πρόεδρο τον Ανδρέα Ζαΐμη, που ασκούσε χρέη κυβέρνησης.
Η Επιτροπή είχε αρχικά έδρα το Ναύπλιο, την πιο οργανωμένη τότε πόλη της Πελοποννήσου και κέντρο του επαναστατικού αγώνα. Το Ναύπλιο λοιπόν λειτουργούσε τότε ως πολιτικό και διοικητικό κέντρο του Αγώνα και εκεί στεγάζονταν η «Κυβερνητική Επιτροπή», η Γενική Εφημερίς της Ελλάδος και τα πρώτα γραφεία των δημοσίων υπηρεσιών. Στην ουσία, η Επιτροπή εκτελούσε καθήκοντα εκτελεστικής εξουσίας, προσπαθώντας να διατηρήσει στοιχειώδη διοικητική συνοχή και να συντονίσει τον αγώνα, σε μια εποχή βαθιάς πολιτικής αστάθειας και στρατιωτικής πίεσης. Ωστόσο, η πολιτική ένταση και οι στρατιωτικές απειλές δεν άργησαν να αλλάξουν τα δεδομένα
Το Ναύπλιο σε αναβρασμό και η απόφαση της μετακίνησης
Το φθινόπωρο του 1826, η κατάσταση στο Ναύπλιο είχε γίνει εκρηκτική. Η πόλη ήταν γεμάτη στρατιωτικούς σχηματισμούς με φιλόδοξους οπλαρχηγούς και υπήρχαν πολλές εντάσεις μεταξύ των φατριών, με αποτέλεσμα η πόλη να καταστεί ανασφαλής και ακατάλληλη για την εύρυθμη λειτουργία της Διοίκησης
Την ίδια περίοδο, ο αγώνας μαίνονταν στη Στερεά Ελλάδα και την Αττική, με τους Τούρκους να έχουν προχωρήσει μετά την πτώση του Μεσολογγίου (Απρίλιος 1826) και ο πόλεμος να έχει έλθει πολύ κοντά στην Πελοπόννησο.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η Διοικητική Επιτροπή θεώρησε ότι η παραμονή της στο Ναύπλιο δεν εξασφάλιζε πλέον ασφάλεια ούτε ομαλή λειτουργία. Επιπλέον, επιθυμούσε να βρίσκεται πλησιέστερα προς τα μέτωπα της Ρούμελης και της Αττικής, όπου συνεχίζονταν οι επιχειρήσεις. Έτσι, στις 11 Νοεμβρίου 1826, η Διοικητική Επιτροπή αποφάσισε τη «μεταφορά της καθέδρας» της στην Αίγινα που εξασφάλιζε:
- σχετική ασφάλεια και απομόνωση, μακριά από τις έριδες του Ναυπλίου,
- θαλάσσια επικοινωνία με την Αττική, την Ύδρα και τις Κυκλάδες,
- και κατάλληλο χώρο για την προετοιμασία της Εθνικής Συνελεύσεως που επρόκειτο να συγκληθεί.
Η «Γενική Εφημερίς της Ελλάδος», φύλλο 24 Νοεμβρίου 1826 — Η πρώτη εφημερίδα που φέρει τον τίτλο «ἐν Αἰγίνῃ».
Η απόφαση αυτή δημοσιεύτηκε στη Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος της 24ης Νοεμβρίου 1826, το πρώτο φύλλο που έφερε πλέον την επιγραφή «ἐν Αἰγίνῃ». Εκεί αναφερόταν χαρακτηριστικά ότι η Διοίκηση «ἔκρινεν εὔλογον νὰ μεταθέσῃ τὴν καθέδραν εἰς τόπον πλησιέστερον κείμενον εἰς τὸ ἔνδοξον τοῦτο στάδιον»· ἐπ’ αὐτῷ ἔκλεξεν τὴν Αἴγιναν, εἰς ἣν καὶ μετετέθη κατὰ τὴν 11ην τοῦ ἐνεστῶτος μηνός.» επιβεβαιώνοντας έτσι τον πρακτικό και συμβολικό χαρακτήρα της μετακίνησης.
Η Αίγινα ως προσωρινή έδρα της κυβέρνησης (1826–1828)
Η Αίγινα το νησί που έγινε προσωρινό διοικητικό κέντρο και μετά πρωτεύουσα του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους. Φωτογραφία του 1930 που απεικονίζει την Αίγινα, το λιμάνι της και τα νεοκλασικά κτίρια
Η Διοικητική Επιτροπή με πρόεδρο τον Ανδρέα Ζαΐμη, μετέβη με το πλοίο «Ανακρέων» του Γεωργίου Μαλοκίνη, και εγκαταστάθηκε στην Αίγινα στα μέσα Νοεμβρίου 1826. Η προσωρινή κυβέρνηση (24 άτομα), χρησιμοποίησε το πύργο του Μαρκέλλου ως κυβερνητικό μέγαρο και από εκεί ως προσωρινή κυβέρνηση ασκούσε εκτελεστική εξουσία, εξέδιδε διατάγματα και συνέχιζε την κυκλοφορία της Γενικής Εφημερίδος.
Το νησί αποτέλεσε σύντομα τόπο συνάντησης των πληρεξουσίων της Εθνικής Συνελεύσεως, καθώς και διοικητικό κέντρο για τη διαχείριση των περιοχών που εξακολουθούσαν να τελούν υπό ελληνικό έλεγχο. Στην πραγματικότητα, η Αίγινα ήταν το κέντρο της διοικητικής εξουσίας του Αγώνα κατά το τελευταίο στάδιο πριν από την άφιξη του Ιωάννη Καποδίστρια. Δεν ήταν ακόμη η «πρωτεύουσα» του κράτους, αφού το κράτος, τυπικά, δεν είχε ακόμα αναγνωριστεί.
Η Αίγινα, πρώτη πρωτεύουσα του Ελληνικού Κράτους
Ο Ιωάννης Καποδίστριας, εκλεγμένος Κυβερνήτης από την Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, αναχώρησε από την Αγκόνα της Ιταλίας με την Αγγλική κορβέτα Γουόλφ (HMS Wolf), στις 20 Δεκεμβρίου 1827. Μετεπιβιβάστηκε στο Ιόνιο, σε ένα μεγαλύτερο πλοίο, το Αγγλικό δίκροτο Οὐάρσπιτ (HMS?Warspite), της Μοίρας που παρείχε βρετανική υποστήριξη στο ελληνικό απελευθερωτικό κίνημα κατά των Τούρκων, και πήγε στην Μάλτα όπου συναντήθηκε με τον Ναύαρχο Έντουαρντ Κόδριγκτον (Sir Edward Codrington).
Μετά, με την συνοδεία ενός πολεμικού πλοίου της Γαλλίας (Ήρα), της Ρωσίας (Έλενα) και ενός ελληνικού βρίκιου (Έκτωρ), απέπλευσαν στις 2 (14) Ιανουαρίου για την Αίγινα.
Στις 6 (18) Ιανουαρίου, λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών, τα πλοία γύρω στις ένδεκα το βράδυ, αγκυροβόλησαν έξω από το λιμάνι του Ναυπλίου. Στις 7 (19) Ιανουαρίου το πρωί, οι δημογέροντες της πόλης και οι διάφοροι οπλαρχηγοί, πήγαν στο πλοίο όπου αφού καλωσόρισαν τον Καποδίστρια, του έδωσαν τα κλειδιά της πόλης και των φρουρίων.
Στις 8 Ιανουαρίου, ο Καποδίστριας πήγε με τη βάρκα στο λιμάνι απ’ όπου συνοδευόμενος από πλήθος κόσμου, μετέβη στο ναό του Αγ. Γεωργίου όπου εκκλησιάστηκε και μετά παρακολούθησε τη δοξολογία που έγινε. Μετά το πέρας δέχτηκε τις επισκέψεις όλων των πολιτικών και στρατιωτικών αρχηγών της πόλης και το βράδυ επέστρεψε στο Οὐάρσπιτ. Την επομένη 9 (21) Ιανουαρίου 1828, που ο άνεμος είχε κοπάσει, το Οὐάρσπιτ με τα πλοία συνοδείας απέπλευσαν για την Αίγινα, όπου αφίχθηκαν το βράδυ, «περὶ λύχνων ἁφὰς», της 11 (23) Ιανουαρίου 1828. Ο Καποδίστριας την επομένη στις 12 (24) Ιανουαρίου 1828, παρακολούθησε την επίσημη δοξολογία στο Μητροπολιτικό ναό της Αίγινας και ως Κυβερνήτης πλέον του νέου κράτους, ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας.
Η ανάληψη των καθηκόντων αυτών από τον Καποδίστρια, επικύρωσε την προϋπάρχουσα πραγματικότητα και η Αίγινα έγινε η πρώτη πρωτεύουσα της νεότερης Ελλάδας, μέχρι τον Οκτώβριο του 1829, που μεταφέρθηκε στο Ναύπλιο.
Στην Αίγινα ο Καποδίστριας οργάνωσε:
- τη πρώτη Κεντρική Διοίκηση,
- τα πρώτα υπουργεία (γραμματείες της Επικρατείας),
- το Εθνικό Νομισματοκοπείο (όπου κόπηκε ο φοίνικας το 1829),
- και δημιούργησε τη Κεντρική Σχολή για τη μόρφωση των υπαλλήλων του νέου κράτους καθώς και άλλα ιδρύματα.
Ο αργυρός φοίνικας, το πρώτο νόμισμα της νεοελληνικής πολιτείας που σχεδιάστηκε την περίοδο του Καποδίστρια και κόπηκε στο Νομισματοκοπείο της Αιγίνης.
Έτσι, το μικρό νησί του Σαρωνικού παρέμεινε για σχεδόν δύο χρόνια ακόμη, το διοικητικό, πολιτικό και πνευματικό κέντρο του αναγεννώμενου ελληνισμού, προτού παραδώσει το 1829 τη σκυτάλη στο Ναύπλιο, την επόμενη πρωτεύουσα.
Επίλογος
Η Αίγινα από το Νοέμβριο του 1826 μέχρι τον Δεκέμβριο του 1827 (14 μήνες), λειτούργησε ως Διοικητικό Κέντρο και έδρευε εκεί η Διοικητική Επιτροπή, χωρίς να είναι ακόμα «πρωτεύουσα» του ανεξάρτητου κράτους, αφού το κράτος, τυπικά, δεν είχε ακόμα αναγνωριστεί. Η άφιξη του Κυβερνήτη Καποδίστρια στις 12 Ιανουαρίου του 1828, επικύρωσε την προϋπάρχουσα πραγματικότητα και η Αίγινα έγινε η πρώτη πρωτεύουσα της νεότερης Ελλάδας, μέχρι τον Οκτώβριο του 1829 (28 μήνες), που μεταφέρθηκε στο Ναύπλιο.
Πηγές και βιβλιογραφία
- Γενική Εφημερίς της Ελλάδος, φύλλο 24 Νοεμβρίου 1826.
- Σπ. Τρικούπης, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, τόμ. ΣΤ΄, Αθήνα 1857.
- Κ. Παπαρρηγόπουλος, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. Ε΄.
- Αρχείο Ιωάννου Καποδίστρια, Επιστολές και Διατάγματα (1828–1829).
- Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αρχείο Διοικητικής Επιτροπής Ελλάδος (1826–1827).
- Δ. Α. Ζακυθηνός, Η πρώιμη συγκρότηση του Ελληνικού Κράτους (1821–1831), Αθήνα 1976.
