Ο θάνατος της Σοφίας Χρηστίδου, καθηγήτριας Γαλλικών στο 3ο ΓΕΛ Θεσσαλονίκης, που έφυγε από εγκεφαλικό αφήνοντας πίσω καταγγελίες για bullying μέσα στη σχολική αίθουσα μας έχει όλους συγκλονίσει. Αλλά, επιτρέψτε μου, δεν χρειαζόμαστε ψυχολόγο ή εγκληματολόγο για να καταλάβουμε τι συνέβη. Χρειαζόμαστε έναν καθρέπτη! Και ο καθρέπτης μας είναι ο καθρέπτης της κοινωνίας μας, το ίδιο το σχολείο.
Είναι βολικό να κατηγορούμε τα παιδιά. Είναι ακόμα πιο βολικό να κατηγορούμε «το σύστημα» — αυτή την αόριστη, άψυχη οντότητα που δεν μπορεί να απολογηθεί και που απαρτίζεται από όλους μας. Η αλήθεια δυστυχώς είναι πιο ενοχλητική: το σχολείο αντικατοπτρίζει αυτό που η κοινωνία επέλεξε να είναι.
Ο δημοσιογράφος Τάσος Δούσης κατηγόρησε απευθείας τους γονείς για την έλλειψη παιδείας που επιδεικνύουν οι μαθητές σήμερα, υποστηρίζοντας πως η βία στα σχολεία είναι αποτέλεσμα συλλογικής αποτυχίας. e-radio Δεν είναι μια εύκολη θέση για να την πάρεις δημόσια, αλλά είναι ειλικρινής. Για χρόνια έχουμε μάθει στα παιδιά μας ότι η ελεύθερη αυτοέκφραση είναι αναφαίρετο δικαίωμα, χωρίς ποτέ ή σχεδόν ποτέ να τους διδάξουμε τη δεύτερη πλευρά του ίδιου νομίσματος: ότι η ελευθερία σταματά εκεί που αρχίζει η αξιοπρέπεια του άλλου.
Η εκπαιδευτικός Βίκυ Καπερόνη περιγράφει με οδυνηρή ακρίβεια το φαινόμενο: γονείς που πηγαίνουν στο σχολείο για να κάνουν υποδείξεις στον εκπαιδευτικό για το πώς θα κάνει το μάθημα και πώς θα φέρεται στο παιδί τους, ενώ το ίδιο το παιδί παρακολουθεί και μιμείται τη συμπεριφορά. infokids
Αυτό είναι κάτι που έχουμε αποτύχει να ονομάσουμε με το σωστό του όνομα. Δεν είναι αγάπη ούτε προστασία. Είναι ακύρωση του παιδιού ως μελλοντικού κοινωνικού συμβιωτικού όντος. Όταν ο γονιός υπερασπίζεται το «πουλάκι» του απέναντι στον καθηγητή ή στον δάσκαλο που του έβαλε κακό βαθμό ή του φώναξε γιατί ατάκτησε, δεν προστατεύει κανέναν. Διδάσκει στο παιδί ότι οι συνέπειες των πράξεων δεν αφορούν αυτό.
Και αυτό το παιδί θα μεγαλώσει. Θα πάει σε κάποιον εργοδότη, θα παντρευτεί, θα «μπει» στην κοινωνία. Χωρίς τα εφόδια που μόνο τα όρια δίνουν.
Υπάρχει κάτι βαθύτατα άδικο σε αυτό που συμβαίνει εδώ και χρόνια στις ελληνικές σχολικές αίθουσες. Ο εκπαιδευτικός έχει μετατραπεί σε αποδέκτη κάθε κοινωνικής δυσαρέσκειας. Προφανώς και υπάρχουν οι κακές εξαιρέσεις εκπαιδευτικών. Αν βάλει κακό βαθμό, φταίει. Αν μαλώσει τον μαθητή, φταίει. Αν είναι αυστηρός, είναι «παλιομοδίτης». Αν είναι επιεικής, «δεν κάνει τη δουλειά του». Σύμφωνα με τον Δούση, έχει φτάσει στο σημείο αν βρεθεί κάποιος εκπαιδευτικός να βάλει τάξη, να αντιμετωπίσει ο ίδιος αποβολή και να γίνει κατηγορούμενος. e-radio
Πώς να δουλέψεις σε ένα περιβάλλον όπου η προσπάθεια να βάλεις όρια σε κάνει αυτόματα υπόπτο; Η Σοφία Χρηστίδου το έζησε αυτό. Χτύπησε πόρτες — της διεύθυνσης, του υπουργείου — και βρήκε σιωπή. Η Καπερόνη εκφράζει τον φόβο της ότι η Σοφία δεν θα είναι το τελευταίο θύμα, χαρακτηρίζοντας αυτή την ελπίδα ως ουτοπική ευχή. infokids Είναι σκληρή εκτίμηση, αλλά, δυστυχώς, ρεαλιστική.
Κάπου στις τελευταίες δεκαετίες, ενώ προσπαθούσαμε να απαλλαγούμε από τον αυταρχισμό της παλιάς σχολικής εκπαίδευσης — και καλά κάναμε — χάσαμε κάτι ουσιαστικό στη μετάφραση. Η αποποίηση της αυθεντίας έγινε αποποίηση της ευθύνης. Η «ελεύθερη έκφραση» έγινε αδυναμία ανοχής στην απογοήτευση. Η προστασία του παιδιού από κάθε δυσκολία έγινε ένα ψυχολογικό εμπάργκο που το αφήνει ανέτοιμο για τον πραγματικό κόσμο.
Η ψυχολογία — αυτή που ορθά επικαλούμαστε — δεν λέει να αναθρέψουμε παιδιά χωρίς όρια. Λέει ακριβώς το αντίθετο: ότι τα όρια είναι η γλώσσα της ασφάλειας για ένα παιδί. Χωρίς αυτά, ο κόσμος γίνεται άναρχος και απειλητικός.
Δεν υπάρχει απλή λύση. Δεν φταίει μόνο ο γονιός, δεν φταίει μόνο το σχολείο, δεν φταίει μόνο το υπουργείο. Φταίμε, σε διαφορετικούς βαθμούς, όλοι όσοι αφήσαμε τη σιωπή να γίνει συγκατάθεση.
Αλλά αν κάτι πρέπει να αλλάξει τώρα, είναι ο τρόπος που μιλάμε στα παιδιά μας για τους δασκάλους τους. Ο σεβασμός στον εκπαιδευτικό δεν είναι νοσταλγία για έναν κόσμο που δεν θέλουμε πίσω. Είναι η αναγνώριση ότι αυτός ο άνθρωπος βρίσκεται σε μια αίθουσα με τριάντα παιδιά και προσπαθεί να κάνει κάτι εξαιρετικά δύσκολο: να τα κάνει καλύτερα από όσο τα βρήκε.
Η Σοφία Χρηστίδου πλήρωσε με τη ζωή της αυτή τη συλλογική μας αμέλεια. Το λιγότερο που της χρωστάμε είναι να μη γυρίσουμε στον ύπνο μας. Δεν θα είναι δίκαιος.
Νίκος Μαρίνος
