Το Καστέλο της Ροδοδάφνης θα ξαναβρεί τη χαμένη του αίγλη. Από το εμβληματικό παρελθόν στη νέα πολιτιστική του αποστολή
Η τελευταία αίτηση παραχώρησης υποβλήθηκε τον Απρίλιο του 2024, ενώ είχαν προηγηθεί αρκετές ακόμη τα προηγούμενα χρόνια (2012, 2014, 2015, 2020 και μετά). Τον Απρίλιο του 2025, η διοίκηση της ΕΤΑΔ απάντησε θετικά, αναγνωρίζοντας τη σημασία της αναβίωσης του εμβληματικού κτιρίου για την τοπική κοινωνία.
Η ιστορία πίσω από το Καστέλο της Ροδοδάφνης
Η ιστορία του Καστέλου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη ζωή της Δούκισσας της Πλακεντίας, της αινιγματικής Σοφίας ντε Μαρμπουά-Λεμπρέν. Γεννημένη το 1785 στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, κόρη του Μαρκησίου ντε Μαρμπουά και εγγονή του κυβερνήτη της Πενσυλβάνια, παντρεύτηκε σε ηλικία 19 ετών τον Charles Lebrun – γιο του Δούκα της Πλακεντίας, τίτλος που είχε απονεμηθεί από τον ίδιο τον Ναπολέοντα. Μαζί απέκτησαν μία κόρη, την Καρολίνα Ελίζα, ωστόσο σύντομα χώρισαν.
Η Σοφία, βαθιά επηρεασμένη από το φιλελληνικό κίνημα της εποχής, διοργάνωνε λογοτεχνικά σαλόνια, ερχόμενη σε επαφή με σημαντικές προσωπικότητες της Ευρώπης και ενισχύοντας τον αγώνα των Ελλήνων. Εμπνεόμενη από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, γνωρίστηκε και διατήρησε αλληλογραφία με τον Ιωάννη Καποδίστρια – σχέση γύρω από την οποία δεν άργησαν να υφανθούν φήμες για έναν ανεκπλήρωτο έρωτα.
Από την προσωπική τραγωδία στο πολεοδομικό έργο
Από τη στιγμή εκείνη, η Σοφία αποσύρεται σταδιακά από τη δημόσια ζωή, αφοσιώνεται στην πνευματική προσφορά και ιδρύει σχολεία για κορίτσια αγωνιστών. Μεταξύ των προσώπων που τη συντροφεύουν είναι και η Ελένη Καψάλη-Σκουζέ. Η πολεοδομική της παρέμβαση αποτυπώνεται στο έργο της στην Πεντέλη, όπου ξεκινά την ανέγερση του Καστέλου της Ροδοδάφνης.
Ένα μοναδικό μνημείο με πλούσια αρχιτεκτονική
Το Καστέλο της Ροδοδάφνης, «δίδυμο» της Βίλας Ιλίσια (σημερινό Βυζαντινό Μουσείο), σχεδιάστηκε για να λειτουργήσει ως θερινή κατοικία της. Χτισμένο στην ανατολική πλαγιά του λόφου Κουφός, ονομάστηκε από μια πηγή κοντά στην οποία φύτρωναν ροδοδάφνες.
Η έκταση έφτανε τα 1.738 στρέμματα – εκ των οποίων μόλις τα 8 καλλιεργούνταν. Ανάμεσα στις παρεμβάσεις της, η διάνοιξη δρόμων και η κατασκευή της Πεντάτοξης Γέφυρας, γνωστής ως «Πέντε Καμάρες». Το κεντρικό κτίσμα, από Πεντελικό μάρμαρο, περιλάμβανε στάβλους, βοηθητικά κτίρια, μία μεγάλη τετράγωνη αυλή για εκδηλώσεις και τη στοά με τα επτά οξυκόρυφα τόξα – στοιχείο που ξεχωρίζει αρχιτεκτονικά από τη Βίλα Ιλίσια.
Από την παρακμή στην αναγέννηση
Στο τέλος της δεκαετίας του ’50 υπήρξαν σκέψεις να στεγαστεί στο Καστέλο η θερινή κατοικία του διαδόχου Κωνσταντίνου. Η αρχιτεκτονική αποκατάσταση ανατέθηκε στον Αλέξανδρο Μπαλτατζή (1959–1961). Από το Τατόι μεταφέρθηκε αρχείο, ενώ έπιπλα και υλικά προήλθαν από αθηναϊκές κατοικίες του 19ου αιώνα, για να αποκατασταθεί η αυθεντικότητα του χώρου.
