Μιχάλης Ψύλος • psilosm@naftemporiki.gr
Την δεκαετία του 1950, ο διάσημος Αμερικανός καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Χάρβαρντ, Εντουαρντ Μπάνφιλντ -µε ενεργή συµµετοχή στην εφαρµογή της πολιτικής του New Deal του Ρούσβελτ- επισκέφθηκε µαζί µε την ιταλικής καταγωγής σύζυγό του, τη Νότια Ιταλία.
Ο Μπάνφιλντ έμεινε εννιά μήνες στον Ιταλικό Νότο για να εξετάσει τις αιτίες για την οικονοµική, κοινωνική και πολιτική καθυστέρηση της περιοχής, αλλά και την έλλειψη, κατά τη γνώµη του, προοπτικής εξόδου από την κατάσταση αυτή.
Κατέγραψε μάλιστα τις εντυπώσεις του σε ένα βιβλίο με τον τίτλο «Η ηθική βάση μιας καθυστερημένης κοινωνίας» (κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Επίκεντρο με πρόλογου του καθηγητή Γιώργου Τσιάκαλου).
Ο Μπάνφιλντ ανέπτυξε τη θεωρία του «οικογενειακού αμοραλισμού» ως μία επιβλαβή στάση που δίνει προτεραιότητα στα συμφέροντα μιας οικογένειας σε βάρος του κοινού καλού.
Οι κοινωνικές επιπτώσεις
Τις επιπτώσεις μπορεί να έχει σε μια κοινωνία ο «οικογενειακός αμοραλισμός», τονίζει στον πρόλογο του βιβλίου, ο Γιώργος Τσιάκαλος:
Σε µια κοινωνία «οικογενειακού αµοραλισµού», η δηµόσια διοίκηση λειτουργεί ανεξέλεγκτα, επειδή ο έλεγχος των αξιωµατούχων είναι αποκλειστική υπόθεση άλλων αξιωµατούχων.
Σε μια κοινωνία οικογενειακού αµοραλισµού, δεν υπάρχει κανένας σεβασµός προς τον νόµο, αν δεν υπάρχει ο φόβος της τιµωρίας.
Σε µια κοινωνία οικογενειακού αµοραλισµού, ο δηµόσιος λειτουργός δεν διστάζει να δεχθεί δωροδοκίες αν αυτό είναι ασφαλές. Από την άλλη πλευρά, είτε πάρει δωροδοκίες είτε όχι, η κοινωνία θεωρεί βέβαιο ότι το κάνει.
Σε µια κοινωνία οικογενειακού αµοραλισµού, όλοι πιστεύουν πως όποιος έχει την εξουσία είναι ιδιοτελής και διεφθαρµένος.
Από την εποµένη των εκλογών οι ίδιοι οι ψηφοφόροι των νικητών είναι βέβαιοι πως οι νέοι κυβερνώντες πλουτίζουν σε βάρος τους και δεν έχουν κανένα σκοπό να τηρήσουν τις υποσχέσεις τους.
Αυτές είναι οι «διαπιστώσεις» που αποκόμισε ο Μπάνφιλντ στη δεκαετία του 1950 από την έρευνά του στον καθυστερημένο Ιταλικό, όπου συν τοις άλλοις, κυριαρχούσε και η μαφία.
Και ο λαός;
Ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας κατέληξε όμως σε κάποια συμπεράσματα και για τον λαό: Η δεινή θέση της Νότιας Ιταλίας οφειλόταν επίσης στη δυσπιστία, τον φθόνο και την καχυποψία που έδειχναν οι σχέσεις των κατοίκων μεταξύ τους.
Οι πολίτες αρνούνταν να βοηθήσουν ο ένας τον άλλον εκτός αν διακυβευόταν το προσωπικό τους υλικό κέρδος. Πολλοί προσπαθούσαν να εμποδίσουν τους γείτονές τους να επιτύχουν, πιστεύοντας ότι η καλή τύχη των άλλων θα έβλαπτε αναπόφευκτα τα δικά τους συμφέροντα. Κατά συνέπεια, επικρατούσε κοινωνική απομόνωση και αδυναμία συνεργασίας για την επίλυση κοινών προβλημάτων.
Όπως έγραφε έναν αιώνα πριν στα «Τετράδια της φυλακής» ο Ιταλός, Αντόνιο Γκράμσι , ο ατοµικισµός, η απολιτίκ στάση, η παθητικότητα και η ιδιοτέλεια, δεν είναι ούτε ατοµικά χαρακτηριστικά ούτε περιορίζονται σε ορισµένες κοινωνικές τάξεις. Ενδηµούν ακόµη και µέσα στις γραµµές των οργανώσεων και των κοµµάτων της Αριστεράς.
Συνεπώς, δεν µπορεί, μια καλά οργανωμένη επιστημονική έρευνα, να αφήνει αδιάφορη και την Αριστερά, όταν δείχνει τον ορίζοντα και πέραν από τους ιδεολογικούς αντιπάλους της.
Βεβαίως, δεν ισχυρίζεται κανείς ότι όλες οι έρευνες σ’ αυτό το πεδίο έρχονται να υποστηρίξουν την άποψη για τη δυνατότητα συνειδητής αλλαγής του κόσµου.
Αναμφίβολα, οι διαπιστώσεις αυτές είναι εντελώς… ξένες με την Ελλάδα. Και κάθε ομοιότητα είναι εντελώς συμπτωματική …
Πηγή: Ναυτεμπορική
