Πετρέλαιο στα πρόθυρα των 100 δολαρίων και εφιαλτικά σενάρια για ενεργειακό σοκ

Η σχεδόν πλήρης παράλυση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, η έλλειψη άδειων δεξαμενόπλοιων και οι πρώτες περικοπές παραγωγής δημιουργούν συνθήκες ενεργειακού σοκ

Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr

Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου βρίσκεται επικίνδυνα κοντά σε ένα σημείο καμπής. Παρότι οι τιμές παραμένουν χαμηλότερες από τα ιστορικά υψηλά προηγούμενων κρίσεων, ολοένα περισσότεροι traders και ενεργειακά στελέχη προειδοποιούν ότι τα 100 δολάρια είναι θέμα λίγων ημερών.

Στην καρδιά της αναταραχής βρίσκεται η σχεδόν πλήρης παράλυση των Στενών του Ορμούζ – του πιο κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.

Η αγορά πετρελαίου σε ανάφλεξη

Μία εβδομάδα μετά την έναρξη της μεγαλύτερης διαταραχής στις ενεργειακές αγορές εδώ και χρόνια, το πετρέλαιο έχει ήδη καταγράψει ιστορικά κέρδη.

Το αμερικανικό WTI έφτασε την Παρασκευή έως και τα 92 δολάρια το βαρέλι και έκλεισε στα 90,90 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας άνοδο άνω του 35% μέσα σε μία εβδομάδα – τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία αύξηση από το 1983. Το Brent ξεπέρασε  ενδοσυνεδριακά τα 94 δολάρια και έκλεισε λίγο πάνω από τα 92 δολάρια, καταγράφοντας άνοδο περίπου 28%, τη μεγαλύτερη από το 2020.

Παρά την εντυπωσιακή άνοδο, πολλοί traders θεωρούν ότι η αγορά εξακολουθεί να υποτιμά τον πραγματικό κίνδυνο.

Στελέχη τεσσάρων μεγάλων trading houses προειδοποιούν ότι εάν ο πόλεμος συνεχιστεί και τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν ουσιαστικά κλειστά, το πετρέλαιο θα μπορούσε να φτάσει τα 100 δολάρια μέσα σε λίγες ημέρες. Και το Κατάρ βλέπει πάγωμα των εξαγωγών και εκτίναξη στα 150 δολάρια.

Χάνονται σχεδόν 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως

Το βασικό πρόβλημα είναι γεωγραφικό — και στρατηγικό. Περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, δηλαδή σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης, περνούν υπό κανονικές συνθήκες από τα Στενά του Ορμούζ.

Σήμερα όμως η κίνηση των δεξαμενόπλοιων έχει σχεδόν σταματήσει.

Τα δεδομένα ναυτιλιακής παρακολούθησης δείχνουν ότι τα εμπορικά πλοία που διασχίζουν το πέρασμα έχουν μειωθεί δραματικά, ενώ στον Περσικό Κόλπο απομένουν ελάχιστα άδεια υπερδεξαμενόπλοια για να φορτώσουν πετρέλαιο.

Αυτό δημιουργεί ένα αλυσιδωτό πρόβλημα: όσο λιγότερα πλοία μπορούν να μεταφέρουν πετρέλαιο, τόσο πιο γρήγορα γεμίζουν οι δεξαμενές αποθήκευσης – και τόσο πιο κοντά φτάνουν οι παραγωγοί στο σημείο να αναγκαστούν να κόψουν παραγωγή.

Ήδη αρχίζουν οι περικοπές παραγωγής

Τα πρώτα σημάδια έχουν ήδη εμφανιστεί.

• Το Ιράκ ξεκίνησε να μειώνει την παραγωγή του.
• Το Κουβέιτ περιόρισε εξαγωγές καθώς οι δεξαμενές γεμίζουν.
• Το Κατάρ έχει σταματήσει την παραγωγή LNG σε ορισμένες εγκαταστάσεις.

Αναλυτές της JPMorgan εκτιμούν ότι οι περικοπές παραγωγής θα μπορούσαν να φτάσουν τα 6 εκατ. βαρέλια ημερησίως εάν το Ορμούζ παραμείνει κλειστό μέχρι το τέλος της επόμενης εβδομάδας.

Η Goldman Sachs προειδοποιεί ότι το σοκ στην προσφορά είναι 17 φορές μεγαλύτερο από τις περικοπές που προκάλεσε η Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

Σοκ στα καύσιμα – προειδοποίηση για την οικονομία

Οι μεγαλύτερες πιέσεις δεν φαίνονται ακόμη στο αργό πετρέλαιο, αλλά στα καύσιμα.

• Το ντίζελ έχει αυξηθεί πάνω από 50% μέσα σε μία εβδομάδα
• Το jet fuel ξεπέρασε τα 200 δολάρια το βαρέλι σε ορισμένες αγορές
• Το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο αυξήθηκε σχεδόν 60%

Οι αυξήσεις αυτές αποτελούν ιστορικά έναν από τους πιο αξιόπιστους προάγγελους οικονομικής επιβράδυνσης.

Για τον λόγο αυτό, αρκετές ασιατικές χώρες –με πρώτη την Κίνα– έχουν ήδη δώσει εντολή στα διυλιστήρια να σταματήσουν τις εξαγωγές καυσίμων, ώστε να προστατεύσουν την εγχώρια αγορά.

Τα 150 δολάρια δεν είναι πλέον αδιανόητα

Το πιο ανησυχητικό σενάριο αφορά την πιθανότητα πλήρους παράλυσης των εξαγωγών από τον Κόλπο.

Ο υπουργός Ενέργειας του Κατάρ προειδοποίησε ότι εάν τα δεξαμενόπλοια δεν μπορούν να περάσουν από το Ορμούζ, οι παραγωγοί θα αναγκαστούν να κηρύξουν force majeure και να διακόψουν εξαγωγές.

Σε αυτή την περίπτωση, είπε, το πετρέλαιο θα μπορούσε να εκτιναχθεί ακόμη και στα 150 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας σοβαρό πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία.

Οι ΗΠΑ προσπαθούν να καθησυχάσουν την αγορά

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να περιορίσει την αναταραχή. Η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε πρόγραμμα 20 δισ. δολαρίων για την ασφάλιση δεξαμενόπλοιων στον Περσικό Κόλπο και εξετάζει τη συνοδεία τους από πολεμικά πλοία.

Ωστόσο πολλοί πλοιοκτήτες εμφανίζονται διστακτικοί. Στελέχη της ναυτιλιακής αγοράς προειδοποιούν ότι τα κομβόι ίσως μετατρέψουν τα δεξαμενόπλοια σε ακόμη πιο εύκολους στόχους.

Η αγορά φοβάται το χειρότερο

Το μεγάλο ερώτημα είναι απλό: πότε – και αν – θα ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ.

Εάν αυτό συμβεί σύντομα, οι τιμές μπορεί να υποχωρήσουν γρήγορα. Αν όμως η κρίση παραταθεί, η αγορά πετρελαίου θα βρεθεί μπροστά σε μια διαταραχή που οι αναλυτές χαρακτηρίζουν άνευ προηγουμένου.

Και τότε το πετρέλαιο στα 100 δολάρια ίσως να μην είναι το πρόβλημα — αλλά απλώς η αρχή.