Ο επικίνδυνος εργασιακός εγκλωβισμός των νέων μας στον τουρισμό

Στράτος Στρατηγάκης* από την Ναυτεμπορική 

Περίπου ένας στους τρεις νέους ηλικίας 15 έως 29 ετών εργάζεται (36%) και από αυτούς που εργάζονται ένας στους δύο (55%) εργάζεται στο εμπόριο, τις μεταφορές, τη διαμονή και την εστίαση.
Η διαφορά από το 2008, πριν την κρίση δηλαδή, είναι πολύ μεγάλη. Τότε το 39% εργαζόταν σ’ αυτούς τους τομείς, με την αύξηση των 16 μονάδων να προέρχεται κατά 90% από τη διαμονή και την εστίαση.

Αυτό είναι ένα από τα ιδιαίτερα ανησυχητικά συμπεράσματα της έκθεσης του ΟΟΣΑ σχετικά με τις προκλήσεις των νέων στην Ελλάδα για να επιτύχουν την οικονομική τους ανεξαρτησία. Είναι ανησυχητικό διότι αυτή η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού είναι εύθραυστη, και γι’ αυτό επικίνδυνη, για να στηρίξει μια γενιά το μέλλον της. Ο τουρισμός είναι ευάλωτος σε κάθε ανατάραξη? είναι το πρώτο πράγμα που κόβουν όλοι όταν κάτι δεν πάει καλά, είτε στην παγκόσμια πολιτική σκηνή είτε στα οικονομικά μιας οικογένειας. Ο τουρισμός, που εντάσσεται στην αναψυχή, δεν μπορεί να αποτελεί τη βάση μιας οικονομίας. Είναι εξαιρετικός ως μία από τις συνιστώσες μιας οικονομίας, αλλά όχι ως βάση, λόγω της αστάθειας.

Το ερώτημα είναι γιατί φτάσαμε να αποτελεί τόσο σημαντικό παράγοντα της οικονομίας μας. Φυσικά δεν είναι μία η αιτία που οδήγησε εδώ. Η οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, η ανυπαρξία παραγωγικών επενδύσεων και η κακή εκπαίδευση, που δημιουργεί την αναντιστοιχία των δεξιοτήτων, αποτελούν μερικούς από τους παράγοντες της μονοκαλλιέργειας του τουρισμού. Ας δούμε αναλυτικότερα:

Η οικονομική κρίση της δεκαετίας του 2010 εκτόξευσε την ανεργία των νέων στο 48,7%, με ένα στους δύο νέους να μην έχουν εργασία. Αυτό έγινε διότι αρκετές επιχειρήσεις δεν άντεξαν στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και έκλεισαν οριστικά, με αποτέλεσμα να χαθούν για πάντα αρκετές θέσεις εργασίας. Το 2025 το ποσοστό της ανεργίας μειώθηκε στο 16,5% και έφτασε περίπου στο ποσοστό ανεργίας του 2008. Όμως το ποσοστό των εργαζομένων παραμένει μειωμένο σε σχέση με το 2008? 36% έναντι 43% το 2008. Αυτό σημαίνει ή ότι αυξήθηκε το ποσοστό των νέων που βρίσκονται στην εκπαίδευση ή ότι αυξήθηκε το ποσοστό των νέων Neet’s ή και τα δύο, που είναι το πιθανότερο. Στην ΕΕ το ποσοστό εργασίας είναι 55% και στον ΟΟΣΑ 50%. Η διαφορά από το 36% είναι πολύ μεγάλη.

Παγκόσμια έκρηξη του τουρισμού
Η οικονομική μας ανάκαμψη συνέπεσε με την παγκόσμια έκρηξη του τουρισμού που έλαβε εκρηκτικές διαστάσεις μετά την πανδημία. Η μεγάλη ζήτηση για εργαζόμενους στον τουρισμό αποτέλεσε την προφανή λύση για κάποιους νέους που έψαχναν για δουλειά και δεν έβρισκαν. Πολλοί φεύγουν για σεζόν στα νησιά, όχι διότι έχουν ικανοποιητικές απολαβές, αλλά διότι δεν έχουν άλλες λύσεις. Έτσι παρότι οι μισθοί δεν είναι ικανοποιητικοί αναγκαστικά κατευθύνονται προς τα εκεί.

Η ανεργία των νέων στη Ελλάδα είναι υψηλή ανεξάρτητα από το εκπαιδευτικό επίπεδο. Στην ηλικιακή ομάδα 25 έως 34 ετών το ποσοστό ανεργίας των πτυχιούχων είναι 12,3% το 2024, το υψηλότερο μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ, και 2,4 φορές πάνω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ. Η Ελλάδα βρίσκεται επίσης στην κορυφή της κατάταξης για νέους με δευτεροβάθμια ή μεταδευτεροβάθμια μη τριτοβάθμια εκπαίδευση, ενώ μόνο η Σλοβακία υπερβαίνει την Ελλάδα για όσους έχουν μέχρι και την υποχρεωτική εκπαίδευση, αναφέρει η έκθεση. Η λύση της σεζόν στα νησιά είναι η προφανής διότι δεν χρειάζεται εκπαίδευση και μπορούν όλοι να την κάνουν. Απορροφά, συνεπώς, μεγάλο ποσοστό των ανέργων προσφέροντάς τους όμως εργασία εποχική, με κακές συνθήκες εργασίας και διαβίωσης και κακοπληρωμένη. Γι’ αυτό και υπάρχουν τόσες πολλές κενές θέσεις εργασίας.

Οι νέοι εργαζόμενοι στην Ελλάδα έχουν τους χαμηλότερους μηνιαίους μισθούς σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Οι εργαζόμενοι κάτω των 30 ετών στην Ελλάδα κερδίζουν κατά μέσο όρο 40% λιγότερα από τους συνομηλίκους τους σε άλλες χώρες της Ευρώπης, λαμβάνοντας υπόψη την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης των μισθών για λόγους συγκρισιμότητας, αναφέρει η έκθεση. Όσοι μπορούν και τολμούν να φύγουν σε άλλες χώρες έχουν πολύ καλύτερες απολαβές. Κάποιοι άλλοι επιλέγουν την αυτοαπασχόληση από ανάγκη, προκειμένου να ξεφύγουν από τους τόσο χαμηλούς μισθούς. Έτσι το ποσοστό των νέων αυτοαπασχολούμενων είναι 11% από τα υψηλότερα στην ΕΕ. Πρόκειται για διαχρονικό θέμα στην Ελλάδα που ξεκινά από πολύ παλιά, όταν ένα μέρος του πληθυσμού, μετά τον εμφύλιο, ήταν αποκλεισμένο από σχεδόν τα πάντα? μοναδική λύση ήταν η αυτοαπασχόληση. Τώρα αποτελεί λύση για όσους δεν αντέχουν να ζουν με τον βασικό μισθό.

Οι κατασκευές και η βιομηχανία απασχολούσαν το 13% των εργαζομένων το 2008 στην Ελλάδα ενώ  το 2023 μόλις το 3%. Στην ΕΕ και τον ΟΟΣΑ οι αντίστοιχοι αριθμοί είναι 11%  για το 2008 και 7% για το 2023? πρόκειται, δηλαδή για πολύ μικρότερη μείωση από τη μείωση στην Ελλάδα. Εμείς έχουμε πολύ μεγαλύτερη μείωση θέσεων εργασίας που σπρώχνει τους νέους μας στον τουρισμό. Από τη μία δηλαδή έχουμε ζήτηση για τουρισμό στην Ελλάδα και από την άλλη έχουμε μείωση των θέσεων εργασίας στις κατασκευές και τη βιομηχανία. Αναμενόμενη η στροφή στον τουρισμό, πλην όμως επικίνδυνη μακροπρόθεσμα.

Τα παιδιά που εξ ανάγκης στρέφονται στη φιλοξενία και την εστίαση εγκλωβίζονται σ’ αυτό, αν δεν το αντιμετωπίσουν ως κάτι προσωρινό, και αυτός είναι πολύ μεγάλος κίνδυνος για το μέλλον τους διότι μένουν πίσω σε εκπαίδευση και δεξιότητες. Ζουν με τα χρήματα της σεζόν, συμπληρώνοντας με κάτι άλλο το χειμώνα και ο καιρός κυλάει τα νιάτα τους φεύγουν και οι δυνατότητές τους να ασχοληθούν με κάτι άλλο μειώνονται. Αν ο τουρισμός μειωθεί στα επίπεδα που ήταν παλαιότερα, θα υπάρξει μεγάλη μείωση θέσεων εργασίας. Ήδη τα πρώτα σημάδια έχουν φανεί στην εστίαση, πράγμα αναμενόμενο διότι δεν μπορεί η μισή Ελλάδα να φτιάχνει καφέ για την άλλη μισή.

*Μαθηματικός ερευνητής