Οι Ευρωπαίοι καταναλωτές δεν έχουν ακόμη δει το πραγματικό κόστος του πολέμου με το Ιράν στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Οι μεγάλες αλυσίδες διαβεβαιώνουν ότι οι τιμές παραμένουν σταθερές.
Όμως πίσω από αυτή τη φαινομενική ηρεμία, μια νέα κρίση ωριμάζει αργά και απειλεί να πυροδοτήσει νέο κύμα ακρίβειας στα τρόφιμα το 202, όπως εξηγεί σε ρεπορτάζ του το Politico. Και τούτο γατί η «βόμβα» βρίσκεται στα λιπάσματα.
Ο μηχανισμός είναι απλός αλλά αδυσώπητος: το φυσικό αέριο παράγει λιπάσματα, τα λιπάσματα τροφοδοτούν τις καλλιέργειες και οι καλλιέργειες καταλήγουν στο πιάτο του καταναλωτή. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η αλυσίδα λειτουργεί με μεγάλες χρονικές καθυστερήσεις.
Γι’ αυτό και οι πραγματικές συνέπειες του πολέμου δεν έχουν ακόμη φανεί.
Το σοκ περνά πρώτα από το φυσικό αέριο
Από τότε που η ιρανική απάντηση στα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα οδήγησε ουσιαστικά στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν εκτιναχθεί κατά 59%.
Αυτό μεταφράζεται σχεδόν αυτόματα σε ακριβότερα λιπάσματα, καθώς η Ευρώπη παράγει μεν δικά της αζωτούχα λιπάσματα, αλλά χρησιμοποιεί εισαγόμενο φυσικό αέριο ως βασική πρώτη ύλη.
Ορισμένα λιπάσματα έχουν ήδη αυξηθεί έως και 50%. Στη Γερμανία, η ουρία — το πιο διαδεδομένο λίπασμα διεθνώς — πωλείται πλέον περίπου 550 ευρώ ανά τόνο, από περίπου 370 ευρώ πριν από τον πόλεμο.
Οι αγρότες είχαν προλάβει να αγοράσουν – αλλά μόνο για φέτος
Μέχρι στιγμής, η Ευρώπη στάθηκε τυχερή, σημειώνει το Politico. Οι περισσότεροι αγρότες είχαν ήδη αγοράσει ή «κλειδώσει» τα λιπάσματα για τη φετινή ανοιξιάτικη περίοδο πριν ξεσπάσει η κρίση. Γι’ αυτό και οι επιπτώσεις στις τιμές τροφίμων παραμένουν περιορισμένες.
Αυτή η ασπίδα όμως τελειώνει.
Οι παραγωγοί αρχίζουν τώρα να κάνουν παραγγελίες για τις φθινοπωρινές σπορές — και εκεί το οικονομικό μοντέλο καταρρέει. Οι τιμές του σιταριού παραμένουν σχεδόν στα ίδια επίπεδα με πριν από τον πόλεμο, ενώ το κόστος λιπασμάτων έχει εκτοξευθεί. Πολλοί αγρότες εξετάζουν πλέον είτε να χρησιμοποιήσουν λιγότερο άζωτο είτε να στραφούν σε καλλιέργειες με μικρότερες απαιτήσεις.
Και οι δύο επιλογές σημαίνουν μικρότερες αποδόσεις. Το αποτέλεσμα αναμένεται να φανεί στις σοδειές του 2027 — και τότε θα φτάσει και ο πραγματικός λογαριασμός στους καταναλωτές.
Ιρλανδία και Σουηδία ήδη πιέζονται
Ορισμένες χώρες αισθάνονται ήδη πιο έντονα τις πιέσεις. Η Ιρλανδία διαθέτει ελάχιστη εγχώρια παραγωγή λιπασμάτων και εξαρτάται σχεδόν πλήρως από εισαγωγές, ενώ το 90% των αγροτικών εκτάσεων είναι βοσκοτόπια που απαιτούν συνεχή χρήση αζωτούχων λιπασμάτων.
Οι περισσότεροι Ιρλανδοί αγρότες αγοράζουν λιπάσματα μεταξύ Φεβρουαρίου και Σεπτεμβρίου — άρα πλέον παραγγέλνουν σε «τιμές πολέμου».
Στη Σουηδία, η εθνική ένωση αγροτών υπολογίζει ότι η κρίση έχει ήδη κοστίσει στον αγροτικό τομέα περίπου 160 εκατ. ευρώ, δηλαδή το 12% των συνολικών κερδών.
Οι Βρυξέλλες βλέπουν το πρόβλημα, αλλά οι λύσεις αργούν
Η Κομισιόν προσπαθεί να περιορίσει τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης και έχει χαλαρώσει κανόνες κρατικών ενισχύσεων για να στηρίξει τους αγρότες. Όμως στο θέμα των λιπασμάτων τα περιθώρια είναι στενά.
Το νέο ευρωπαϊκό σχέδιο για τα λιπάσματα, που θα παρουσιάσει στις 19 Μαΐου ο επίτροπος Γεωργίας Κριστόφ Χάνσεν, βασίζεται σε τέσσερις άξονες:
- μείωση εξάρτησης από εισαγωγές,
- ενίσχυση εγχώριας παραγωγής,
- ανάπτυξη «πράσινων» εναλλακτικών,
- και περιορισμό χρήσης λιπασμάτων.
Το πρόβλημα είναι ότι κανένα από αυτά δεν λύνει το άμεσο πρόβλημα των επόμενων καλλιεργητικών περιόδων.
Η κατασκευή νέου εργοστασίου λιπασμάτων απαιτεί τρία έως τέσσερα χρόνια, ενώ η ευρωπαϊκή παραγωγή βρίσκεται ήδη 19% χαμηλότερα σε σχέση με το 2019.
Η ευρωπαϊκή «πράσινη» φορολογία στο στόχαστρο
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται πλέον και ο νέος ευρωπαϊκός μηχανισμός CBAM — ο φόρος άνθρακα στις εισαγωγές προϊόντων από χώρες με χαμηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα.
Ο μηχανισμός επιβαρύνει και τα εισαγόμενα λιπάσματα, αυξάνοντας περαιτέρω το κόστος σε μια ήδη εκρηκτική συγκυρία.
Η Γαλλία και η Ιταλία ζητούν προσωρινή αναστολή του μέτρου, ενώ η Πολωνία και η Γερμανία — που διαθέτουν μεγάλες μονάδες παραγωγής λιπασμάτων — επιμένουν να παραμείνει.
Στις Βρυξέλλες επικρατεί εμφανής αμηχανία.
Η κρίση δεν αφορά μόνο την Ευρώπη
Το σοκ στα λιπάσματα εξελίσσεται ήδη σε παγκόσμιο πρόβλημα. Στις ΗΠΑ, περίπου το 70% των αγροτών δηλώνει ότι δεν μπορεί πλέον να αγοράσει όλες τις ποσότητες λιπασμάτων που χρειάζεται, ενώ το αμερικανικό υπουργείο Γεωργίας προβλέπει τη μικρότερη παραγωγή σιταριού από το 1919.
Η Βραζιλία αντιμετωπίζει σοβαρό έλλειμμα φωσφορικών λιπασμάτων, ενώ η Αιθιοπία — που εξαρτάται σχεδόν πλήρως από μεταφορές μέσω του Κόλπου — βρίσκεται σε ακόμη πιο δύσκολη θέση.
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η Κίνα περιόρισε ήδη τις εξαγωγές φωσφορικών λιπασμάτων και άλλων κρίσιμων πρώτων υλών.
Ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι αν ο πόλεμος συνεχιστεί, ακόμη 45 εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν να βρεθούν σε συνθήκες οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας.
«Δεν είναι σαν την κρίση της Ουκρανίας – αλλά ξέρουμε ότι έρχεται»
Ο πρόεδρος του Διεθνούς Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης του ΟΗΕ, Άλβαρο Λάριο, συνοψίζει ίσως καλύτερα τον κίνδυνο:
«Δεν είναι σαν το σοκ της Ουκρανίας. Εκείνο ήταν άμεσο. Αυτό είναι πιο αργό. Αλλά ξέρουμε ότι έρχεται».
Και όταν φτάσει, οι σημερινές «σταθερές» τιμές στα ράφια της Carrefour και της Aldi πιθανότατα θα μοιάζουν μακρινή ανάμνηση.
Πηγή: Ναυτεμπορική
