Economist: Πώς το Ιράν βγάζει δισεκατομμύρια από τον πόλεμο του Τραμπ

Την ώρα που ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει διαταράξει τις παγκόσμιες ροές πετρελαίου και έχει πλήξει τα έσοδα των περισσότερων χωρών του Κόλπου, το Ιράν καταφέρνει το αντίθετο: αυξάνει θεαματικά τα κέρδη του.
Παρά τις στρατιωτικές πιέσεις, η Τεχεράνη εμφανίζεται να κερδίζει τη μάχη της ενέργειας, αξιοποιώντας ένα πολύπλοκο δίκτυο πωλήσεων, μεταφορών και χρηματοδότησης, όπως εξηγεί ο Economist.

Περισσότερα έσοδα μέσα στην κρίση
Με τα Στενά του Ορμούζ σε μεγάλο βαθμό κλειστά και περίπου το 15% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου να μην φτάνει στους αγοραστές, οι περισσότερες πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου έχουν μειώσει την παραγωγή τους και βλέπουν τα έσοδά τους να υποχωρούν.

Το Ιράν αποτελεί την εξαίρεση. Τα δεξαμενόπλοιά του συνεχίζουν να κινούνται και οι εξαγωγές του διατηρούνται – ή και αυξάνονται – σε επίπεδα αντίστοιχα ή υψηλότερα από πέρυσι, φτάνοντας έως και 2,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Την ίδια στιγμή, οι τιμές πώλησης έχουν ενισχυθεί σημαντικά, με αποτέλεσμα τα ημερήσια έσοδα να έχουν σχεδόν διπλασιαστεί σε σχέση με πριν από την έναρξη των επιθέσεων.

Το «τρίγωνο» του ιρανικού πετρελαίου
Η ανθεκτικότητα του ιρανικού μοντέλου βασίζεται σε τρεις πυλώνες: τις πωλήσεις, τη ναυτιλία και ένα εκτεταμένο σύστημα σκιώδους χρηματοδότησης.

Στην πράξη, αν και οι εξαγωγές εμφανίζονται να περνούν από την κρατική εταιρεία πετρελαίου, το σύστημα είναι αποκεντρωμένο. Διάφορες κρατικές δομές, ιδρύματα και ισχυρές ομάδες εντός του καθεστώτος λαμβάνουν «μερίδια» πετρελαίου, τα οποία διακινούν μέσω δικών τους δικτύων. Ένα κλειστό δίκτυο περίπου 20 ισχυρών προσώπων ελέγχει μεγάλο μέρος αυτής της δραστηριότητας.

Καθοριστικό ρόλο έχει το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), το οποίο όχι μόνο ελέγχει σημαντικό μέρος της παραγωγής, αλλά έχει ενισχύσει την επιρροή του και στη διακίνηση και εμπορία του πετρελαίου.

Έλεγχος στη θάλασσα
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι Φρουροί έχουν σφίξει τον έλεγχο στις θαλάσσιες μεταφορές. Διαχειρίζεται ουσιαστικά τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, επιβάλλοντας διαδικασίες ελέγχου και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τέλη διέλευσης εκατομμυρίων δολαρίων.

Τα δεξαμενόπλοια κινούνται με αυξημένα μέτρα ασφαλείας, ενώ έχουν αναπτυχθεί εναλλακτικά σημεία φόρτωσης για να περιοριστεί η εξάρτηση από βασικούς τερματικούς σταθμούς που μπορεί να αποτελέσουν στόχο επιθέσεων.

Παράλληλα, χρησιμοποιούνται ευρέως πρακτικές απόκρυψης, όπως παραποίηση στοιχείων, απενεργοποίηση συστημάτων εντοπισμού και μεταφορές φορτίων στη θάλασσα, ώστε να συγκαλύπτεται η προέλευση του πετρελαίου.

Κίνα: Ο βασικός αγοραστής
Περισσότερο από το 90% του ιρανικού πετρελαίου καταλήγει στην Κίνα, κυρίως σε μικρά ανεξάρτητα διυλιστήρια. Αν και αυτά εμφανίζονται τυπικά ανεξάρτητα από το κράτος, οι σχέσεις τους με κρατικές εταιρείες είναι συχνά στενές.

Πριν από τον πόλεμο, η Κίνα αγόραζε ιρανικό πετρέλαιο με σημαντικές εκπτώσεις. Σήμερα, με την προσφορά από άλλες χώρες του Κόλπου να έχει περιοριστεί, οι εκπτώσεις αυτές έχουν μειωθεί αισθητά, αυξάνοντας τα έσοδα της Τεχεράνης.

Παρά το υψηλότερο κόστος, η ζήτηση διατηρείται, ενώ εξετάζεται ακόμη και πιο επίσημη εμπλοκή κινεζικών κρατικών εταιρειών, ειδικά μετά τη χαλάρωση ορισμένων αμερικανικών κυρώσεων.

Το αόρατο χρηματοπιστωτικό δίκτυο
Ο τρίτος πυλώνας είναι ένα περίπλοκο σύστημα πληρωμών που λειτουργεί εκτός του επίσημου τραπεζικού συστήματος. Οι συναλλαγές πραγματοποιούνται μέσω «λογαριασμών εμπιστοσύνης» σε μικρές τράπεζες, κυρίως στην Κίνα και το Χονγκ Κονγκ, που συνδέονται με εταιρείες-βιτρίνες.

Τα χρήματα διακινούνται μέσω πολλαπλών ενδιάμεσων λογαριασμών, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολο τον εντοπισμό τους. Μέρος των κεφαλαίων παραμένει στην Ασία για την αγορά εισαγόμενων αγαθών, ενώ το υπόλοιπο διοχετεύεται παγκοσμίως.

Το δίκτυο αυτό έχει εξελιχθεί ώστε να αντέχει ακόμη και σε αυστηρότερες κυρώσεις ή απώλεια συγκεκριμένων διαύλων, με συνεχή αναδιάταξη των ροών.

Ένα σύστημα που δύσκολα «σπάει»
Παρά την πολυπλοκότητα και τα αυξημένα κόστη, το ιρανικό μοντέλο αποδεικνύεται εξαιρετικά ανθεκτικό. Η αποκεντρωμένη δομή, η ισχυρή εμπλοκή του στρατιωτικού μηχανισμού και η στήριξη από εξωτερικούς εταίρους δημιουργούν ένα σύστημα που δύσκολα διαταράσσεται.

Χωρίς μια συνολική και εκτεταμένη επίθεση στις ενεργειακές υποδομές της χώρας – ένα σενάριο που θα είχε ευρύτερες περιφερειακές συνέπειες – η «μηχανή» του ιρανικού πετρελαίου φαίνεται ικανή να συνεχίσει να λειτουργεί.

Και όσο οι τιμές παραμένουν υψηλές και οι ροές περιορισμένες, το παράδοξο του πολέμου παραμένει: το Ιράν, παρά τις πιέσεις, βγαίνει οικονομικά ενισχυμένο.

Πηγή: Ναυτεμπορική