Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr
«Υπάρχουν δεκαετίες στις οποίες δεν συμβαίνει τίποτα – και εβδομάδες στις οποίες συμβαίνουν δεκαετίες». Η φράση που αποδίδεται στον Λένιν περιγράφει με ακρίβεια τις πρώτες εβδομάδες του 2026.
Μέσα σε λιγότερο από έναν μήνα, εξελίξεις από τη Βενεζουέλα εώς το Νταβός και από τη Γροιλανδία έως τη Μινεάπολη έχουν αρχίσει να κλονίζουν θεμελιώδεις παραδοχές της παγκόσμιας πολιτικής και οικονομίας, με επιπτώσεις που ενδέχεται να διαρκέσουν χρόνια.
Για δεκαετίες, η διεθνής τάξη στηριζόταν σε τρεις άξονες: στη στενή σύμπλευση ΗΠΑ και Δύσης στη βάση κοινών αξιών, στην οικονομική αλληλεξάρτηση μέσω των παγκόσμιων αλυσίδων παραγωγής και σε ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα με ανεξάρτητες κεντρικές τράπεζες και άφθονη παγκόσμια ρευστότητα.
Τον Ιανουάριο του 2026, και οι τρεις αυτοί άξονες δοκιμάζονται ταυτόχρονα, όπως εξηγεί σε ανάλυσή της η Wall Street Journal.
Η ρήξη ΗΠΑ – Ευρώπης παύει να είναι θεωρητική
Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός ότι οι ΗΠΑ «πρέπει να αποκτήσουν τη Γροιλανδία» ίσως αποδειχθεί ιστορική καμπή.
Όπως η πτώση του Τείχους του Βερολίνου συμβόλισε το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, έτσι μια αμερικανική αξίωση επί εδάφους κράτους-μέλους του NATO θα μπορούσε να συμβολίσει το τέλος της Δύσης ως συμμαχίας αξιών, προειδοποιεί η WSJ.
Ο Τραμπ απείλησε ευθέως την Ευρώπη με εμπορικό πόλεμο αν δεν ικανοποιηθεί η απαίτηση για τη Γροιλανδία, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο χρήσης στρατιωτικής ισχύος. Παρότι οι απειλές αποσύρθηκαν προσωρινά, δεν υπήρξε επίσημη υπαναχώρηση από τον στόχο. Το μήνυμα προς τους Ευρωπαίους ηγέτες ήταν σαφές: οι ΗΠΑ δεν δεσμεύονται πλέον από τις παλιές «κόκκινες γραμμές».
Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα. Πτώση μετοχών, άνοδος αποδόσεων ομολόγων και στροφή στον χρυσό κατέγραψαν τον φόβο ότι οι θεσμοί που συγκρατούσαν τη Δύση αρχίζουν να αποδομούνται.
To δόγμα Ντονρόε
Η απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο από την εξουσία στη Βενεζουέλα σηματοδοτεί μια διαφορετική αμερικανική προσέγγιση στη Λατινική Αμερική.
Σε αντίθεση με προηγούμενες παρεμβάσεις, η Ουάσιγκτον δεν έδωσε προτεραιότητα στη δημοκρατική μετάβαση, αλλά στον έλεγχο στρατηγικών πόρων — κυρίως του πετρελαίου.
Η κίνηση περιορίζει την επιρροή της Κίνας στην περιοχή, λειτουργώντας ως μια σύγχρονη εκδοχή του Δόγματος Μονρόε: όχι για να αποτραπεί η αποικιοκρατία, αλλά για να διασφαλιστεί ο έλεγχος πρώτων υλών σε έναν κόσμο αυξανόμενου γεωοικονομικού ανταγωνισμού. Αυτό είναι το λεγόμενο δόγμα Ντονρόε.
Η Κίνα επιστρέφει στο τραπέζι – και οι σύμμαχοι αναπροσαρμόζονται
Παρά τη σκληρή ρητορική των τελευταίων ετών, η επιστροφή Τραμπ στον Λευκό Οίκο δεν συνοδεύτηκε από ένα συνεκτικό μέτωπο της Δύσης απέναντι στην Κίνα. Το αντίθετο: ο Καναδάς αναθεώρησε τη στάση του, μειώνοντας δασμούς στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα, σε αντάλλαγμα για κινεζικές παραχωρήσεις σε αγροτικά προϊόντα.
Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ το έθεσε ωμά στο Νταβός: «Δεν συμμερίζονται όλοι οι εταίροι μας τις ίδιες αξίες».
Η συμφωνία μπορεί να είναι μικρή σε μέγεθος, αλλά δείχνει πώς τρίτες χώρες επιχειρούν να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει στενότερους δεσμούς με το Πεκίνο.
Τεχνολογική αυτάρκεια των ΗΠΑ – με γεωπολιτικό κόστος
Στον τομέα της τεχνολογίας, οι ΗΠΑ καταγράφουν πρόοδο. Η συμφωνία με την Taiwan Semiconductor Manufacturing Company για νέες επενδύσεις δισεκατομμυρίων στην Αριζόνα ενισχύει την αμερικανική αυτάρκεια σε προηγμένα τσιπ, κρίσιμα για την τεχνητή νοημοσύνη και τις επικοινωνίες.
Όπως το σχιστολιθικό πετρέλαιο απελευθέρωσε τις ΗΠΑ από την ενεργειακή εξάρτηση, έτσι και η μερική αυτάρκεια στα μικροτσίπ μειώνει τη στρατηγική εξάρτηση από την Ταϊβάν. Το τίμημα, ωστόσο, είναι γεωπολιτικό: όσο λιγότερο ζωτική είναι η Ταϊβάν για τις ΗΠΑ, τόσο μειώνεται και το κίνητρο υπεράσπισής της.
Ανοιχτός πόλεμος Λευκού Οίκου – Fed
Η σύγκρουση του Τραμπ με την Federal Reserve κλιμακώνεται επικίνδυνα. Η ποινική έρευνα εις βάρος του προέδρου της Fed Jerome Powell, με αφορμή τεχνικά ζητήματα, ερμηνεύεται ευρέως ως προσπάθεια υπονόμευσης της ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας.
Παρότι το Ανώτατο Δικαστήριο έδειξε απρόθυμο να επιτρέψει πολιτικές παρεμβάσεις στη Fed, η ζημιά έχει ήδη γίνει. Οι επενδυτές δεν μπορούν πλέον να θεωρούν δεδομένο ότι η αμερικανική νομισματική πολιτική θα καθοδηγείται αποκλειστικά από μακροοικονομικά κριτήρια.
Ιαπωνία: Το τέλος του εύκολου χρήματος
Την ίδια στιγμή, η Ιαπωνία εγκαταλείπει σταδιακά την εποχή των μηδενικών επιτοκίων. Η άνοδος των αποδόσεων των ιαπωνικών ομολόγων και η πολιτική αβεβαιότητα εντείνουν τους φόβους για τη βιωσιμότητα του τεράστιου δημόσιου χρέους της χώρας.
Καθώς η Ιαπωνία είναι από τους μεγαλύτερους πιστωτές παγκοσμίως, κάθε αλλαγή στο κόστος δανεισμού της επηρεάζει άμεσα τις ΗΠΑ και άλλες υπερχρεωμένες οικονομίες.
Και όλα αυτά… μέσα στον Ιανουάριο
Στις παραπάνω εξελίξεις προστίθενται οι εντάσεις στη Μινεσότα λόγω της μεταναστευτικής πολιτικής, οι απειλές για ενεργοποίηση του Insurrection Act και η ανοιχτή σύγκρουση ομοσπονδιακής και πολιτειακής εξουσίας.
Καθεμία από αυτές τις εξελίξεις θα ήταν από μόνη της κοσμογονική. Μαζί, συνθέτουν ένα σκηνικό βαθιάς αναδιάταξης της παγκόσμιας τάξης. Και είναι μόλις Ιανουάριος.
Πηγή: Ναυτεμπορική
