Ηλικία, επάγγελμα, κατοικία... Μεταξύ 16 Ιανουαρίου και 8 Μαρτίου, 9 εκατομμύρια τυχαία επιλεγμένοι Γάλλοι πολίτες θα κληθούν να συμμετάσχουν στην ετήσια απογραφή που διεξάγει το Εθνικό Ινστιτούτο Στατιστικής και Οικονομικών Μελετών (Insee) και οι τοπικές αρχές. Στόχος είναι να διαπιστωθεί η κατανομή του πληθυσμού και τα χαρακτηριστικά του, προκειμένου να βελτιωθούν οι δημόσιες πολιτικές που αναπτύσσονται σε κάθε περιοχή.
Για την εκστρατεία αυτή, προστέθηκαν τρεις νέες ερωτήσεις στο ερωτηματολόγιο: συχνότητα τηλεργασίας, ύπαρξη αναπηρίας και τόπος γέννησης της μητέρας και του πατέρα. Ωστόσο, η εισαγωγή της τελευταίας ερώτησης δίχασε όσους ασχολούνται με την καταπολέμηση των διακρίσεων.
Καλύτερη τεκμηρίωση των διακρίσεων
Η Insee και η Γαλλίδα υπερασπίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, Κλερ Εντόν, πιστεύουν ότι η ερώτηση αυτή είναι απαραίτητη προκειμένου να "αναδειχθούν τύποι διαχωρισμού ή ανισότητας της κατάστασης" που συνδέονται με την καταγωγή των γονέων, εξηγεί στο franceinfo η Μυριέλ Muriel Barlet, επικεφαλής του τμήματος δημογραφίας της Insee. Οι πληροφορίες αυτές είναι χρήσιμες όχι μόνο για τους δημόσιους φορείς λήψης αποφάσεων, αλλά και για τους ερευνητές και τους εκπαιδευτικούς, προσθέτει η ομάδα των υπερασπιστών των δικαιωμάτων, με την οποία επικοινώνησε το franceinfo.
"Αυτό θα επιτρέψει στο δημόσιο διάλογο να διεξαχθεί σε τεκμηριωμένη βάση και όχι, όπως συμβαίνει πολύ συχνά, με βάση προσεγγίσεις, συντομεύσεις ή στερεότυπα", εξήγησε η ομάδα Defenseure des droits στο franceinfo.
Από την άλλη πλευρά, η Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (LDH), το Κίνημα κατά του ρατσισμού για τη φιλία μεταξύ των πληθυσμών (Mrap) και τρία συνδικάτα (CGT, FSU και Solidaires) ανησυχούν για τους "κινδύνους" που βλέπουν σε αυτό το νέο χαρακτηριστικό. "Η απογραφή είναι δημόσιο αγαθό (...) και σας καλούμε να μην απαντήσετε σε αυτή τη νέα ερώτηση", αναφέρουν σε ένα ψήφισμα.
"Άχρηστες" και "επικίνδυνες" πληροφορίες
"Είναι απαραίτητο τα ερωτηματολόγια να θέτουν το ζήτημα των ανισοτήτων που προκύπτουν από διακρίσεις λόγω χρώματος δέρματος, υποτιθέμενης θρησκείας ή γεωγραφικής προέλευσης", δήλωσε στο franceinfo ο Γιάν Ρομπερ Σουεσέ, μέλος της LDH. Στη Γαλλία, η χρήση εθνικών στατιστικών επιτρέπεται με σπάνιες εξαιρέσεις, κυρίως για επιστημονικές έρευνες. Στο πλαίσιο αυτό, αρκετές μελέτες, όπως η έρευνα Trajectoires et origines που διεξάγει η Insee και η Ined, συλλέγουν ήδη δεδομένα όπως το χρώμα του δέρματος ή η γονική καταγωγή.
Για τον διαχειριστή της LDH, ωστόσο, η απογραφή δεν είναι το κατάλληλο εργαλείο για την ανάδειξη αυτών των διακρίσεων.
"Η ερώτηση για τη γεωγραφική καταγωγή των γονέων είναι άχρηστη στην απογραφή, καθώς δεν δικαιολογείται από την ανάπτυξη μιας δημόσιας πολιτικής", εξηγεί στο franceinfo ο Σουεσέ της LDH.
Ο ίδιος πιστεύει ότι οι πολιτικοί έχουν επαρκή πληροφόρηση επί του θέματος. Εκτός από τις μελέτες που ήδη ενσωματώνουν αυτού του είδους την ερώτηση, η προηγούμενη έκδοση της απογραφής ζητούσε από τους ερωτηθέντες τον τόπο γέννησης και την ημερομηνία άφιξης στη Γαλλία, εάν είχαν γεννηθεί στο εξωτερικό.
Ακόμη χειρότερα, επισημαίνει αυτή η καινοτομία είναι ακόμη και "επικίνδυνη". "Το μόνο πράγμα που προσθέτει η ερώτηση για την καταγωγή των γονέων είναι μια πολύ λεπτομερής γνώση της γεωγραφικής κατανομής των ανθρώπων" που κατάγονται από μετανάστες και όχι μόνο από τους ίδιους τους μετανάστες. Ωστόσο, μια τέτοια καταμέτρηση θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για άνιση μεταχείριση από την πλευρά "παικτών που δεν έχουν καμία σχέση με την καταπολέμηση των διακρίσεων", επισημαίνει, παρόλο που η εθνική προτίμηση εξακολουθεί να υπάρχει στο πρόγραμμα του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού (Rassemblement National).
"Η καταμέτρηση της αλλοδαπής καταγωγής του πληθυσμού σε λεπτές εδαφικές κλίμακες θα εξυπηρετούσε μόνο τη στόχευση πληθυσμών, την πρόκληση φόβων και τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης με αφορμή 'διάφορα γεγονότα' που θα προσφέρονταν για λόγους απόρριψης και αποκλεισμού", προειδοποίησαν η LDH και η CGT σε άρθρο που δημοσιεύθηκε τη Liberation.
Μια προσθήκη που επικυρώθηκε από μια "μακρά διαδικασία διαβούλευσης"
Σε απάντηση αυτών των ανησυχιών, η Insee τονίζει ότι στην απογραφή συμμετέχει ένας πολύ μεγάλος αριθμός ερωτηθέντων, γεγονός που καθιστά δυνατή τη "μεγέθυνση" σε πολύ συγκεκριμένες καταστάσεις ανισότητας, όπως για παράδειγμα, σε έναν συγκεκριμένο τομέα απασχόλησης ή μετά από ένα συγκεκριμένο κύμα μετανάστευσης.
Ο οργανισμός επισημαίνει επίσης ότι "τα στοιχεία της απογραφής είναι εμπιστευτικά και δεν διαβιβάζονται σε άλλες διοικήσεις". Συνεπώς, ούτε αυτές, ούτε το ευρύ κοινό θα έχουν πρόσβαση στα ατομικά δεδομένα. Επιπλέον, δεν θα δημοσιευθούν στοιχεία που περιλαμβάνουν την καταγωγή των γονέων για περιοχές "με λιγότερους από 5.000 κατοίκους", προκειμένου να διατηρηθεί η ανωνυμία. Σε αντίθεση με το υπόλοιπο ερωτηματολόγιο, οι ερωτήσεις σχετικά με την αναπηρία και τη γονική καταγωγή θα είναι προαιρετικές.
Τέλος, το ινστιτούτο τονίζει ότι η προσθήκη των νέων ερωτήσεων αποτέλεσε αντικείμενο μιας "μακράς διαδικασίας διαβούλευσης", κατά την οποία ζητήθηκε η γνώμη ενός δείγματος του πληθυσμού, καθώς και του Συμβούλιο της Επικρατείας (Conseil d'Etat) και της Γαλλικής Αρχής Προστασίας Δεδομένων (Commission nationale de l'informatique et des libertes, Cnil). Η τελευταία έκρινε ότι η εισαγωγή της ερώτησης σχετικά με την καταγωγή των γονέων ήταν "δυνατή υπό την προϋπόθεση ότι έχουν ληφθεί όλες οι μεθοδολογικές προφυλάξεις για να εξασφαλιστεί η προστασία των δεδομένων και ότι η αποδοχή της ερώτησης αυτής έχει δοκιμαστεί εκ των προτέρων".
