Με το έλλειμμα κατοικιών να εκτιμάται στις 755.000 και τη στέγαση να αποτελεί την κυριότερη κοινωνική ανησυχία των Ισπανών, ο Σοσιαλιστής πρωθυπουργός επιχειρεί να αναδείξει την πρόσβαση σε προσιτή κατοικία σε κεντρικό διακύβευμα της εκλογικής αναμέτρησης.
Η στεγαστική κρίση εξελίσσεται στο βασικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης στην Ισπανία, καθώς ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ επιχειρεί να πείσει τους ψηφοφόρους ότι η πρόσβαση σε προσιτή κατοικία αποτελεί ζήτημα κοινωνικών δικαιωμάτων και απαιτεί ισχυρότερη δημόσια παρέμβαση. Με τις εκλογές να πλησιάζουν και το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSOE) να αντιμετωπίζει σημαντικές δημοσκοπικές πιέσεις, ο Σάντσεθ επενδύει σε ένα πρόβλημα που αγγίζει άμεσα την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.
Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Η στέγαση βρίσκεται πλέον στην πρώτη θέση των προβλημάτων που απασχολούν την ισπανική κοινωνία, με ποσοστό 37,5%, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο σχετικό δημοσίευμα. Ακολουθούν τα οικονομικά προβλήματα με 21,6%, η μετανάστευση με 19,7% και η κυβέρνηση και συγκεκριμένοι πολιτικοί με 18,8%. Η μετατόπιση είναι ενδεικτική: ενώ το 2023 κυριαρχούσαν οι οικονομικές δυσκολίες και η ανεργία, το 2026 η αδυναμία εξεύρεσης προσιτής κατοικίας έχει αναδειχθεί στην κυριότερη κοινωνική ανησυχία.
Έλλειμμα 755.000 κατοικιών
Η έκταση του προβλήματος αποτυπώνεται στην εκτίμηση της Τράπεζας της Ισπανίας ότι το σωρευτικό έλλειμμα κατοικιών έχει φτάσει τις 755.000, την ώρα που ο πληθυσμός της χώρας έχει αυξηθεί στα περίπου 50 εκατομμύρια. Η ζήτηση ενισχύεται, αλλά η προσφορά δεν ακολουθεί με αντίστοιχο ρυθμό, ασκώντας πιέσεις στις τιμές και δυσκολεύοντας ιδιαίτερα τους νέους και τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα.
Για τον Σάντσεθ, η κρίση προσφέρει την ευκαιρία να επαναφέρει στο προσκήνιο την κοινωνική πολιτική και να διαφοροποιήσει το πρόγραμμά του από εκείνο της κεντροδεξιάς. Ο ίδιος έχει παρουσιάσει την ανάγκη παρέμβασης στην αγορά κατοικίας ως κεντρικό πολιτικό ζήτημα, υποστηρίζοντας ότι απαιτείται προοδευτική κοινοβουλευτική πλειοψηφία για να συνεχιστούν οι σχετικές πολιτικές.
Η κυβερνητική προσπάθεια περιλαμβάνει νέα μέτρα για την προσιτή στέγαση, τα οποία επιδιώκουν να ενισχύσουν την πρόσβαση σε κατοικίες και να αντιμετωπίσουν τις πιέσεις της αγοράς. Ωστόσο, η πολιτική αντιπαράθεση γύρω από τη στέγαση έχει ήδη οδηγήσει σε κοινοβουλευτικές ήττες για την κυβέρνηση, ενώ η έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αβασκάλ πυροδότησε μεγάλες διαδηλώσεις και έφερε με οξύ τρόπο το ζήτημα στο προσκήνιο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι κυβερνητικές παρεμβάσεις θα μπορέσουν να μεταφραστούν σε απτά αποτελέσματα για τους πολίτες. Η αύξηση της προσφοράς κατοικιών, η συγκράτηση του κόστους και η δυνατότητα των νοικοκυριών να αποκτήσουν ή να νοικιάσουν αξιοπρεπή στέγη δεν αποτελούν μόνο προεκλογικές υποσχέσεις, αλλά προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση μιας κρίσης που βαθαίνει.
Το πολιτικό στοίχημα του Σάντσεθ
Η ανάδειξη του στεγαστικού σε κεντρικό ζήτημα μπορεί να επιτρέψει στον Σάντσεθ να επανασυνδεθεί με ψηφοφόρους της Αριστεράς που έχουν απογοητευτεί από την κυβερνητική πορεία. Παράλληλα, μπορεί να μεταφέρει μέρος της δημόσιας συζήτησης από τις υποθέσεις διαφθοράς και τις πολιτικές κρίσεις που έχουν επιβαρύνει την κυβέρνησή του προς ένα θέμα με άμεσες κοινωνικές προεκτάσεις.
Οι δυσκολίες, ωστόσο, παραμένουν. Το PSOE έχει υποστεί διαδοχικές ήττες σε περιφερειακές εκλογές, ενώ οι δημοσκοπήσεις που παρατίθενται στο δημοσίευμα καταγράφουν προβάδισμα του Λαϊκού Κόμματος (PP), με το ακροδεξιό Vox να ενισχύει επίσης τη θέση του. Η προοπτική μιας κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας των δύο κομμάτων συνιστά σοβαρή απειλή για τους Σοσιαλιστές.
Η στέγαση, επομένως, αποτελεί ταυτόχρονα κοινωνική πρόκληση και πολιτικό στοίχημα. Ο Σάντσεθ επιχειρεί να πείσει ότι η κρίση μπορεί να αντιμετωπιστεί με δημόσιες πολιτικές και προστασία των κοινωνικών δικαιωμάτων, σε αντίθεση με μια κατεύθυνση που, όπως υποστηρίζει, θα οδηγήσει σε περικοπές. Η αποτελεσματικότητα των μέτρων του, όμως, θα κριθεί όχι μόνο από την προεκλογική αντιπαράθεση, αλλά κυρίως από το αν θα βελτιώσουν ουσιαστικά τις συνθήκες στέγασης.
Για τους Ισπανούς που δυσκολεύονται να βρουν κατοικία σε προσιτή τιμή, το ζητούμενο δεν είναι ποιος θα κυριαρχήσει στο προεκλογικό αφήγημα. Είναι αν θα μπορούν να αποκτήσουν ένα σπίτι χωρίς το κόστος του να απορροφά δυσανάλογο μέρος του εισοδήματός τους. Και αυτό είναι το πρόβλημα που ο Σάντσεθ καλείται να αντιμετωπίσει, ανεξάρτητα από την έκβαση της εκλογικής αναμέτρησης.