Ο Ράτκο Μλάντιτς, ο πρώην στρατιωτικός διοικητής των Σερβοβόσνιων που καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, πέθανε σε ηλικία 84 ετών στη Χάγη, όπου κρατούνταν από το 2011. Τον θάνατό του, στις 27 Αυγούστου 2026, επιβεβαίωσε αξιωματούχος των Ηνωμένων Εθνών.
Ο Μλάντιτς πέθανε ενώ εξέτιε την ποινή του στη μονάδα κράτησης των Ηνωμένων Εθνών στο Scheveningen. Η υγεία του είχε επιδεινωθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες. Μόλις λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του είχε απορριφθεί αίτημα της οικογένειάς του και της σερβικής κυβέρνησης να μεταφερθεί στη Σερβία, ώστε να νοσηλευτεί στη στρατιωτική ιατρική ακαδημία του Βελιγραδίου και να βρίσκεται κοντά στους δικούς του ανθρώπους.
Η υπόθεση του Μλάντιτς αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές σελίδες της διεθνούς δικαιοσύνης για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας.
Ο στρατηγός της Σρεμπρένιτσα
Ο Μλάντιτς ήταν επικεφαλής του Στρατού της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας κατά τον πόλεμο του 1992-1995. Οι δυνάμεις υπό τη διοίκησή του συνδέθηκαν με μερικά από τα πιο φρικτά εγκλήματα της σύγκρουσης, μεταξύ άλλων με τη μακρά πολιορκία του Σεράγεβο.
Η πιο βαριά υπόθεση ήταν, όμως, η Σρεμπρένιτσα.
Τον Ιούλιο του 1995, περισσότεροι από 8.000 Βόσνιοι μουσουλμάνοι άνδρες και αγόρια δολοφονήθηκαν μετά την κατάληψη της περιοχής, η οποία είχε τεθεί υπό την προστασία των Ηνωμένων Εθνών. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία αναγνώρισε τις δολοφονίες ως γενοκτονία.
Ο Μλάντιτς διέφυγε για 16 χρόνια από τη διεθνή δικαιοσύνη. Συνελήφθη στη Σερβία το 2011 και μεταφέρθηκε στη Χάγη, όπου ξεκίνησε η δίκη του. Το 2017 καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου. Η καταδίκη επικυρώθηκε οριστικά το 2021 από το εφετείο.
Παρά την καταδίκη του, ο Μλάντιτς δεν έπαψε να αποτελεί πρόσωπο βαθιά διχαστικό. Για μέρος του σερβικού εθνικιστικού χώρου παρέμεινε σύμβολο και ήρωας, ενώ για τους επιζώντες της Σρεμπρένιτσα και τις οικογένειες των θυμάτων το όνομά του συνδέθηκε με τη γενοκτονία και τα εγκλήματα του πολέμου.
Η τελευταία μάχη για την υγεία του
Τον Απρίλιο του 2026, ο υπουργός Δικαιοσύνης της Σερβίας Νέναντ Βούιτς είχε επισκεφθεί τον Μλάντιτς στη φυλακή της Χάγης και είχε χαρακτηρίσει την κατάσταση της υγείας του ιδιαίτερα σοβαρή. Η Σερβία υπέβαλε εγγυήσεις για τη μεταφορά του στο Βελιγράδι για θεραπεία.
Τον Αύγουστο, οι σερβικές αρχές επανήλθαν στο αίτημα, υποστηρίζοντας ότι οι ιατρικές εκθέσεις του ίδιου του Μηχανισμού της Χάγης έδειχναν πως ο Μλάντιτς βρισκόταν στο τελικό στάδιο της ζωής του. Το αίτημα απορρίφθηκε, λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του.
Ο θάνατός του προκάλεσε εκ νέου πολιτικές αντιδράσεις. Η Ρωσία επέκρινε τη διεθνή δικαιοσύνη, υποστηρίζοντας ότι το δικαστήριο της πρώην Γιουγκοσλαβίας χαρακτηρίστηκε από πολιτική μεροληψία και παραβίαση της αρχής της δίκαιης μεταχείρισης των καταδικασθέντων.
Για τη διεθνή δικαιοσύνη, ωστόσο, η ετυμηγορία για τον Μλάντιτς έχει ήδη κριθεί και καταστεί οριστική. Ο άνθρωπος που υπήρξε μία από τις ισχυρότερες στρατιωτικές μορφές του πολέμου της Βοσνίας έφυγε από τη ζωή κρατούμενος στη Χάγη, έχοντας περάσει εκεί τα τελευταία χρόνια μιας ζωής που συνδέθηκε με μια από τις πιο τραγικές περιόδους της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας.
Η Σρεμπρένιτσα, το Σεράγεβο και τα θύματα του πολέμου παραμένουν το βαρύ ιστορικό αποτύπωμα της διαδρομής του.