Η πολυαναμενόμενη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν υπεγράφη τελικά μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Χωρίς κοινές φωτογραφίες, χειραψίες ή ένα κοινό τραπέζι διαπραγματεύσεων στην Ελβετία, ο Ντόναλντ Τραμπ έβαλε την υπογραφή του από τις Βερσαλλίες και ο Μασούντ Πεζεσκιάν από την Τεχεράνη. Το μνημόνιο κατανόησης που τέθηκε σε ισχύ τερματίζει τις πολεμικές επιχειρήσεις και ξεκλειδώνει τα στρατηγικής σημασίας Στενά του Ορμούζ.
Για τον Λευκό Οίκο, η εξέλιξη αυτή πλασάρεται ως απόλυτος θρίαμβος: η σύγκρουση λήγει, η ροή του πετρελαίου αποκαθίσταται, ο εφιάλτης μιας παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης απομακρύνεται και ο Τραμπ αυτοπροβάλλεται ως ο ηγέτης που ξέρει να πιέζει και να επιβάλλει τους όρους του.
Ωστόσο, ο διεθνής Τύπος κρατά μια πολύ πιο σκεπτική στάση, αναζητώντας το πραγματικό κόστος των αμερικανικών υποχωρήσεων. Το Bloomberg σχολιάζει χαρακτηριστικά ότι ο Τραμπ παραβίασε τις δικές του κόκκινες γραμμές, το CNNεπισημαίνει ότι η Ουάσιγκτον ανέλαβε περισσότερες δεσμεύσεις από την Τεχεράνη, ενώ η Wall Street Journal εστιάζει στα άμεσα πετρελαϊκά έσοδα που θα εισρεύσουν στα ιρανικά ταμεία. Πιο κυνικός, ο Guardian κάνει λόγο για μια συμφωνία που γεννήθηκε από ανεδαφικούς στόχους σε έναν πόλεμο που απλώς δεν μπορούσε να κερδηθεί.
Από τις «κόκκινες γραμμές» στις γκρίζες ζώνες
Για χρόνια, ο Ντόναλντ Τραμπ και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ασκούσαν δριμεία κριτική στην κυβέρνηση Ομπάμα για τη «χαλαρή» πυρηνική συμφωνία του 2015. Η ρητορική τους ήταν ξεκάθαρη: μηδενικός εμπλουτισμός ουρανίου, πλήρης τερματισμός του βαλλιστικού προγράμματος του Ιράν και καμία πρόσβαση σε παγωμένα κεφάλαια που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν τη διεθνή τρομοκρατία.
Σήμερα, η ενδιάμεση συμφωνία του Τραμπ φαίνεται να υποχωρεί και στα τρία αυτά μέτωπα:
Το Πυρηνικό Πρόγραμμα: Παρά τη διαβεβαίωση του Τραμπ ότι το Ιράν «δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο», η Ουάσιγκτον αποδέχεται πλέον ένα ελεγχόμενο επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου για ειρηνικούς σκοπούς.
Οι Βαλλιστικοί Πύραυλοι: Ενώ το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν είχε παρουσιαστεί ως βασική αιτία πολέμου, ο Αμερικανός πρόεδρος τώρα το υποβαθμίζει, δηλώνοντας κυνικά πως «πρέπει να έχουν κάποιους, αφού έχουν και οι άλλοι». Έτσι, από στόχος στρατιωτικής εξουδετέρωσης, μετατρέπεται σε απλό διαπραγματευτικό χαρτί για το μέλλον.
Η Οικονομική Ανάσα: Η συμφωνία ανοίγει αμέσως τη στρόφιγγα για τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου και απελευθερώνει παγωμένα κεφάλαια δισεκατομμυρίων.
Το οικονομικό ρίσκο και η εσωτερική γκρίνια
Η στρατηγική του Λευκού Οίκου βασίζεται στην ελπίδα ότι το οικονομικό δέλεαρ θα συμμορφώσει το Ιράν. Η κυβέρνηση Τραμπ θεωρεί ότι μια Τεχεράνη που επανεντάσσεται στην παγκόσμια αγορά θα έχει πάρα πολλά να χάσει αν επιλέξει ξανά τον δρόμο της σύγκρουσης.
Αντίθετα, οι επικριτές του τονίζουν ότι η συμφωνία προσφέρει πολύτιμο «οξυγόνο» σε ένα γονατισμένο καθεστώς, το οποίο θα χρησιμοποιήσει τα νέα έσοδα για να ανοικοδομήσει τη στρατιωτική του μηχανή (drones, πυραύλους) και να ενισχύσει τους περιφερειακούς του συμμάχους. Η προειδοποίηση του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ «μπορούν να ξαναχτυπήσουν» αν το Ιράν παραβιάσει τα συμφωνηθέντα, απλώς επιβεβαιώνει ότι τα μεγάλα αγκάθια δεν λύθηκαν, αλλά μετατέθηκαν για αργότερα.
Αυτή η μεταστροφή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον. Πολλοί Ρεπουμπλικανοί που στήριξαν θερμά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, βλέπουν τώρα έκπληκτοι τον αρχηγό τους να υπογράφει ένα πλαίσιο που θυμίζει έντονα τις πολιτικές των Δημοκρατικών που ο ίδιος κάποτε καταδίκαζε.
Ο φόβος της παγκόσμιας ύφεσης
Στην πραγματικότητα, ο καθοριστικός παράγοντας για τη στροφή της αμερικανικής διπλωματίας δεν ήταν η γεωπολιτική, αλλά η οικονομία. Η παράταση του πολέμου και το παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ απειλούσαν να τινάξουν την παγκόσμια τιμή του πετρελαίου στον αέρα, πυροδοτώντας μια βαθιά διεθνή ύφεση και ανεξέλεγκτο πληθωρισμό.
Η Ουάσιγκτον συνειδητοποίησε ότι κινδύνευε να κερδίσει στα πεδία των μαχών, αλλά να χάσει στο εσωτερικό μέτωπο λόγω του τεράστιου πολιτικού κόστους από την οικονομική κρίση. Η συμφωνία αυτή, επομένως, λειτούργησε κυρίως ως «αερόσακος» για την αποφυγή ενός παγκόσμιου οικονομικού κραχ.
Ένα στοίχημα 60 ημερών
Αυτό που υπεγράφη δεν αποτελεί μια τελική συνθήκη ειρήνης, αλλά ένα προσωρινό μνημόνιο με ορίζοντα 60 ημερών. Αυτό είναι το χρονικό παράθυρο που δίνεται στις δύο πλευρές για να διαπραγματευτούν τα πιο «καυτά» ζητήματα: τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου, τους μηχανισμούς διεθνούς επιτήρησης και τη σταδιακή άρση των κυρώσεων.
Η συμφωνία σταμάτησε τα όπλα, αλλά άφησε άθικτες τις αιτίες που προκάλεσαν τον πόλεμο. Αν μέσα σε αυτές τις 60 ημέρες το Ιράν υποχωρήσει, ο Τραμπ θα μπορεί να πανηγυρίζει για μια ιστορική επιτυχία. Αν όμως η Τεχεράνη εκμεταλλευτεί τον χρόνο και το χρήμα για να ανασυνταχθεί χωρίς ουσιαστικές παραχωρήσεις, τότε ο Αμερικανός πρόεδρος θα βρεθεί αντιμέτωπος με τη σκληρή πραγματικότητα: ότι ξεκίνησε έναν πόλεμο για να καταλήξει να δεχτεί λιγότερα από όσα απαιτούσε εξαρχής.
