Ήταν λίγο πριν τα μεσάνυχτα της 24ης Μαρτίου 1999, όταν η Ευρώπη ξύπνησε από τον ήχο των πυραύλων, όχι όμως για να υπερασπιστεί την ελευθερία, αλλά για να γίνει μάρτυρας μιας κατάφωρης παραβίασης κάθε έννοιας διεθνούς νομιμότητας.
Η έναρξη των βομβαρδισμών κατά της Γιουγκοσλαβίας δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική επιχείρηση, ήταν η στιγμή που η Δύση αποφάσισε να παρακάμψει επιδεικτικά το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, επιβάλλοντας το «δίκαιο του ισχυρού» πάνω από τους καταστατικούς χάρτες των εθνών. Εκείνη η νύχτα σηματοδότησε την επίσημη γέννηση των «πολέμων χωρίς εντολή», μετατρέποντας την ανθρωπιστική ευαισθησία σε ένα βολικό πρόσχημα για γεωπολιτικές παρεμβάσεις.
Η κατάρρευση της Διεθνούς Τάξης και το πρόσχημα της ανθρωπιστικής επέμβασης
Στα τέλη της δεκαετίας του ’90, το ΝΑΤΟ επέλεξε να αγνοήσει τη διπλωματία και τη διεθνή συναίνεση, βαφτίζοντας μια επιθετική ενέργεια ως «αναγκαία» επέμβαση. Η επιχείρηση «Allied Force» δεν στόχευσε μόνο στρατιωτικούς στόχους, αλλά ισοπέδωσε γέφυρες, εργοστάσια, τηλεοπτικούς σταθμούς και κατοικημένες περιοχές, αφήνοντας πίσω της εκατοντάδες νεκρούς αμάχους και μια κατεστραμμένη χώρα. Με το επιχείρημα της αποτροπής μιας ανθρωπιστικής καταστροφής, η Συμμαχία δημιούργησε έναν επικίνδυνο δίαυλο αυθαιρεσίας, όπου οι ισχυροί παύουν να λογοδοτούν σε θεσμούς και αποφασίζουν μόνοι τους ποιος είναι ο «θύτης» και ποιος το «θύμα», ανάλογα με τα συμφέροντά τους.
Ένα μοιραίο προηγούμενο που στοιχειώνει το σήμερα
Το έγκλημα του 1999 άνοιξε έναν ασκό του Αιόλου που παραμένει ανοιχτός μέχρι σήμερα, θολώνοντας οριστικά τη γραμμή που χωρίζει τη νόμιμη παρέμβαση από την ωμή παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας. Από την παράνομη εισβολή στο Ιράκ το 2003 και τη διάλυση της Λιβύης το 2011, μέχρι τον τρέχοντα πόλεμο στο Ιράν και την ανάφλεξη στην Ουκρανία, η λογική της ισχύος που εγκαινιάστηκε στο Βελιγράδι επαναλαμβάνεται με μαθηματική ακρίβεια. Η Ρωσία και η Κίνα ορθώς κατήγγειλαν τότε την επιχείρηση ως ταφόπλακα του διεθνούς δικαίου, προειδοποιώντας ότι αν η Δύση μπορεί να βομβαρδίζει κατά το δοκούν, τότε κανένα κράτος δεν είναι πλέον ασφαλές.
Η Ευρώπη της αβεβαιότητας και η επιστροφή στην πολιτική της βίας
Περισσότερο από δυόμισι δεκαετίες μετά, οι πληγές στα Βαλκάνια παραμένουν ανοιχτές, υπενθυμίζοντας ότι η βία ποτέ δεν φέρνει βιώσιμη ειρήνη, παρά μόνο νέες γεωπολιτικές εξαρτήσεις. Η Ευρώπη συνειδητοποίησε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η ασφάλειά της είναι πλέον θυσιαστήριο στους ανταγωνισμούς των μεγάλων δυνάμεων. Η 24η Μαρτίου 1999 δεν είναι μια απλή ιστορική ανάμνηση, είναι η απόδειξη ότι η εποχή των κανόνων έχει δώσει τη θέση της στην εποχή της πολιτικής βούλησης των λίγων. Σήμερα, ο κόσμος είναι πιο ασταθής από ποτέ, ακριβώς επειδή εκείνη τη νύχτα στο Βελιγράδι επιτράπηκε στη δύναμη των όπλων να σωπάσει τη δύναμη του δικαίου.
