Μετά το θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, το ιρανικό καθεστώς καλείται να επιλέξει τον αντικαταστάτη του. Η επιλογή αυτή φαίνεται ότι θα γίνει εντός της ημέρας. Ποια είναι τα φαβορί και τι μπορεί να αλλάξει;
Υπενθυμίζεται ότι ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έχασε τη ζωή του από τα αμερικανικά και ισραηλινά πυρά και από τότε δεν έχει αναλάβει κάποιος άλλος.
Ποιος είναι ο επικρατέστερος Αγιατολάχ και γιατί;
Σύμφωνα με διεθνή ειδησεογραφικά δίκτυα, η Συνέλευση των Σοφών φαίνεται να έχει ήδη επιλέξει τον Μοτζταμπά Χοσεϊνί Χαμενεΐ, τον δεύτερο γιο του εκλιπόντος Αλί Χαμενεΐ, ως τον νέο ανώτατο ηγέτη του Ιράν. Αν επιβεβαιωθεί αυτό το σενάριο, θα είναι η πρώτη φορά μετά από την Επανάσταση του 1979 που η εξουσία μεταφέρεται από πατέρα σε γιο, γεγονός που ήδη έχει αρχίσει να προκαλεί διάφορες αντιδράσεις. Οι αντίθετες απόψεις προκύπτουν από το γεγονός ότι παραδοσιακά η Τεχεράνη επέκρινε τις κληρονομικές μοναρχίες.
Ακόμα, βέβαια δεν έχει επιβεβαιωθεί αυτό το σενάριο, για αυτό και υπάρχουν και άλλοι υποψήφιοι. Ανάμεσα σε αυτούς είναι:
- Ο Εμπραχίμ Ραϊσί ο πρώην πρόεδρος του Ιράν και κληρικός θεωρείται από τους βασικούς διαδόχους.
- O Σαντέκ Λαριτζάνι o πρώην επικεφαλής της δικαιοσύνης και μέλος ισχυρής πολιτικής οικογένειας.
- Ο Μοχάμαντ Μεντί Μιρμπαγκερί ο εκπρόσωπος της υπερ-σκληροπυρηνικής πτέρυγας, γνωστός για τις ακραίες αντι-δυτικές του θέσεις.
- O Αλιρέζα Αράφι o ανώτερος κληρικός με επιρροή στους θρησκευτικούς θεσμούς.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει δημόσια επιβεβαίωση ότι ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ είχε ορίσει διάδοχο. Η διαδικασία επιλογής του επόμενου Ανώτατου Ηγέτη αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμη στιγμή για τη σταθερότητα του πολιτικού συστήματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Πώς εκλέγεται ο ανώτατος ηγέτης στο Ιράν;
Στο πολιτικό σύστημα του Ιράν, ο θεσμός του Ανώτατου Ηγέτη αποτελεί τον πυρήνα της πολιτικής εξουσίας και είναι η ανώτατη αρχή του κράτους. Η θέση αυτή δημιουργήθηκε μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, η οποία ανέτρεψε τη μοναρχία του Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί και εγκαθίδρυσε ένα θεοκρατικό πολιτικό σύστημα βασισμένο στη σιιτική ισλαμική θεωρία της «επιτροπείας του νομικού θεολόγου» (Velayat-e Faqih), που διατύπωσε ο Ρουχολάχ Χομεϊνί.
Η Συνέλευση των Σοφών αποτελείται από 88 σιίτες κληρικούς, οι οποίοι εκλέγονται από τον λαό για οκταετή θητεία. Σε περίπτωση θανάτου ή απομάκρυνσης του Ανώτατου Ηγέτη, όπως συνέβη με τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, η Συνέλευση συνεδριάζει και επιλέγει τον διάδοχό του.
Οι βασικές προϋποθέσεις για να γίνει κάποιος ο νέος ηγέτης:
- να είναι ανώτατος σιίτης θρησκευτικός λόγιος (αγιατολάχ)
- να διαθέτει θρησκευτικό κύρος και πολιτική εμπειρία
- να μπορεί να ασκήσει το δόγμα της Velayat-e Faqih (κηδεμονία του ισλαμικού νομικού), που αποτελεί τη βάση του ιρανικού πολιτικού συστήματος.
Η Συνέλευση μπορεί να επιλέξει:
- ένα μόνο πρόσωπο ως Ανώτατο Ηγέτη
- ή συμβούλιο ηγεσίας, αν δεν υπάρχει κοινά αποδεκτός υποψήφιος.
Η Συνέλευση εξετάζει θεολογικά, πολιτικά και προσωπικά κριτήρια των υποψηφίων, όπως:
- βαθιά γνώση του ισλαμικού δικαίου,
- πολιτική εμπειρία,
- επαναστατική νομιμοποίηση,
- ικανότητα ηγεσίας.
Το 1989, μετά τον θάνατο του Ρουχολάχ Χομεϊνί, η Συνέλευση επέλεξε τον Αλί Χαμενεΐ ως διάδοχο, παρότι δεν είχε αρχικά το υψηλότερο θρησκευτικό κύρος μεταξύ των Aγιατολάχ. Η επιλογή αυτή δείχνει ότι τα πολιτικά κριτήρια μπορεί να είναι εξίσου σημαντικά με τα θεολογικά.
Γιατί η επιλογή είναι κρίσιμη και τι συμβαίνει μέχρι την εκλογή του νέου ανώτατου ηγέτη;
Η επιλογή νέου ηγέτη θεωρείται μία από τις πιο καθοριστικές πολιτικές αποφάσεις για το Ιράν, καθώς ο Ανώτατος Ηγέτης διορίζει την ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων, ένα αρκετά καίριο ζήτημα αυτή την περίοδο. Επιπλέον, ο Αγιατολάχ επηρεάζει την εξωτερική πολιτική, ενώ έχει και τον τελευταίο λόγο σε στρατηγικές αποφάσεις του κράτους.
Αυτή η συλλογή φωτογραφιών από αρχεία δείχνει σημαντικές πολιτικές και θρησκευτικές προσωπικότητες του Ιράν, στην επάνω σειρά, από αριστερά, τον Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, τον Πρόεδρο Μασούντ Πεζέσκιάν, τον Υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγκί, ο σύμβουλος του Χαμενεΐ για θέματα δημόσιας πολιτικής Αλί Λαριτζάνι, ο πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου Γκολάμ Χοσεΐν Μοχσένι Ετζέχι, ο επικεφαλής της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων Μοχάμαντ-Αλί Μοβαχέντι Κερμάνι και ο γραμματέας του Συμβουλίου των Φυλάκων Αχμάντ Τζαννάτι, κάτω σειρά, από αριστερά, ο επικεφαλής του προσωπικού του Χαμενεΐ Μοχάμαντ Γκολπαγιγκάνι, ο σύμβουλος του Χαμενεΐ για διεθνή θέματα Αλί Ακμπάρ Βελαγιάτι, ο σύμβουλος του Χαμενεΐ για θέματα εξωτερικής πολιτικής Καμάλ Χαράζι, ο πρώτος αντιπρόεδρος Μοχάμαντ Ρεζά Αρέφ, ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο ιμάμης της Παρασκευής προσευχής της Τεχεράνης Αχμάντ Χατάμι και ο γιος του ανώτατου ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Μέχρι την επίσημη οριστικοποίηση και ανακοίνωση, η εξουσία ασκείται από ένα Προσωρινό Συμβούλιο Ηγεσίας, το οποίο αποτελείται από:
- Τον Πρόεδρο της χώρας (Μασούντ Πεζεσκιάν).
- Τον επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας (Γολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί-Ετζεΐ).
- Ένα μέλος του Συμβουλίου των Φρουρών (συχνά αναφέρεται ο Αγιατολάχ Αλιρέζα Αράφι).
