Από την έντυπη έκδοση της Ναυτεμπορικής
Μιχάλης Ψύλος • psilosm@naftemporiki.gr
Σοβαρές αναταράξεις στις σχέσεις Αθήνας – Άγκυρας προοιωνίζεται το 2026. Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν έδωσε άλλωστε τον τόνο στο πρωτοχρονιάτικο μήνυμά του, απειλώντας ότι η Άγκυρα «δεν θα ανεχτεί ποτέ τετελεσμένα, κλοπές ή πειρατεία στη γαλάζια πατρίδα μας».
Σαφώς, η απειλή Ερντογάν στρέφεται ενάντια στην τριμερή συνεργασία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ, στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αφορά πρωτίστως το Ισραήλ, αλλά στο «στόχαστρο» του Ερντογάν μπαίνουν Ελλάδα και Κύπρος.
Και μάλιστα σε μια περίοδο που η Κυπριακή Δημοκρατία έχει αναλάβει την προεδρία της Ε.Ε. για ένα εξάμηνο.
Γεωπολιτική αντιπαλότητα και νέα μέτωπα
Σε κάθε περίπτωση, το Κυπριακό και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις αναμένεται να επηρεαστούν τη νέα χρονιά από την εμφάνιση μιας γεωπολιτικής αντιπαλότητας μεταξύ της Τουρκίας από τη μια πλευρά και του άξονα Ισραήλ-Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από την άλλη.
Μια αντιπαράθεση που σκιάζει το γεωπολιτικό τοπίο της περιοχής που περιλαμβάνει το Λεβάντε, την Αραβική Χερσόνησο, την Ερυθρά Θάλασσα και την Ανατολική Αφρική: Το Ισραήλ και τα Εμιράτα, επιπλέον, βλέπουν τον περιορισμό των φιλοδοξιών της Άγκυρας στη Συρία αλλά και τη Λιβύη ως έναν κοινό στόχο.
Τώρα, το Ισραήλ έχει ανοίξει το μέτωπο της Σομαλιλάνδης στο Κέρας της Αφρικής, αποδυναμώνοντας τη Σομαλία, στην οποία η Τουρκία έχει στρατηγικά και ενεργειακά συμφέροντα.
Η αίσθηση ότι δημιουργούνται νέα μέτωπα θα εντείνει την αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας για τις εξελίξεις στην άμεση γειτονιά της, μεταξύ άλλων και με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Τα ήρεμα νερά των τελευταίων τριών ετών έχει άλλωστε ταράξει η Τουρκία με τις συνεχείς, πλέον, παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου, κυρίως όμως οι ελληνοτουρκικές σχέσεις επηρεάζονται από την ολοένα και στενότερη συνεργασία ανάμεσα στην Ελλάδα και στο Ισραήλ, το οποίο αποτελεί -προς το παρόν τουλάχιστον- τον πιο ουσιαστικό περιφερειακό αντίπαλο της Τουρκίας.
Βετεράνος διπλωμάτης που έχει «φάει με το κουτάλι» τις ελληνοτουρκικές σχέσεις εδώ και δεκαετίες, λέει στη «Ν» ότι «αναμφίβολα, Ελλάδα και Ισραήέχουν κάθε λόγο να διατηρούν και να ενισχύουν μια στρατηγικσχέση».
Η συνεργασία με το Ισραήλ
«Η συνεργασία σε τομείς όπως η ενέργεια, η τεχνολογία, η άμυνα, η πολιτική προστασία και η καινοτομία έχει αποφέρει συγκεκριμένα οφέλη και στις δύο χώρες.
Πρόκειται για μια σχέση βασισμένη στη σύγκλιση συμφερόντων και όχι σε δεσμεύσεις αμοιβαίας στρατιωτικής εμπλοκής.
Άλλο η στρατηγική σχέση, άλλο η στρατιωτική συμμαχία», λέει στη «Ν» ο πολύπειρος βετεράνος διπλωμάτης, που θέλει να διατηρήσει την ανωνυμία του.
«Η στρατηγική σχέση αφορά συνεργασία, συντονισμό πολιτικών, κοινά έργα και αμοιβαίο όφελος. Η συμμαχία όμως προϋποθέτει κάτι πολύ βαρύ: κοινή απειλή και άρα την ύπαρξη κοινού εχθρού. Αυτή η διάκριση δεν είναι θεωρητική. Είναι βαθιά πολιτική και απολύτως πρακτική. Η συμμαχία, από τη φύση της, απαιτεί κοινή ανάγνωση απειλών και κοινή στάση απέναντι σε τρίτους. Σε μια περιοχή τόσο εύθραυστη όσο η Ανατολική Μεσόγειος και η Μέση Ανατολή μια τέτοια επιλογή δεν είναι ουδέτερη.
Δημιουργεί γραμμές αντιπαράθεσης, εγκλωβίζει χώρες σε συγκρούσεις που δεν είναι δικές τους και περιορίζει επικίνδυνα τη διπλωματική τους ευελιξία».
Η ελληνική εξωτερική πολιτική οφείλει να έχει διάρκεια, συνέπεια και θεσμικό βάθος. Δεν μπορεί να εξαρτάται από πρόσωπα ούτε από τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες τρίτων χωρών.
«Η Ελλάδα, ιστορικά λειτούργησε ως δύναμη διαλόγου, σταθερότητας και γέφυρας, όχι ως μέρος στρατιωτικών αξόνων που οξύνουν τις εντάσεις», τονίζει η ίδια πηγή στη «Ν» και προσθέτει:
«Πέραν της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, η οποία πλέον τέμνεται και με την τουρκοϊσραηλινή εχθρότητα, τίθεται ένα κρίσιμο και συστηματικά αποσιωπημένο ερώτημα: πώς αντιλαμβάνονται αυτή τη λεγόμενη συμμαχία οι αραβικές χώρες, οι οποίες εξακολουθούν να θεωρούν το Ισραήλ εχθρική χώρα ή, στην καλύτερη περίπτωση, έναν αναγκαστικό και ασταθή συνομιλητή;
Πώς επηρεάζει αυτή η επιλογή τις παραδοσιακές σχέσεις της Ελλάδας με τον αραβικό κόσμο, σχέσεις ιστορικές, πολιτικές και οικονομικές, που οικοδομήθηκαν διαχρονικά πάνω στην ισορροπία, στον σεβασμό και στον διάλογο;».
Θα γίνει το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας;
Αν η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα είναι ασαφής, τότε το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό, αλλά βαθιά στρατηγικό.
Οι διεθνείς σχέσεις δεν οικοδομούνται με συμβολισμούς, φωτογραφίες και δηλώσεις καλής θέλησης. Οικοδομούνται με καθαρή αντίληψη κινδύνων, κόστους και συνεπειών.
Πολλοί διπλωμάτες και αναλυτές διερωτώνται ποια επίδραση θα έχουν αυτές οι εξελίξεις στον ελληνοτουρκικό διάλογο.
Και οι δύο πλευρές έχουν εκκινήσει τις διαδικασίες για να λάβουν χώρα οι συναντήσεις για τη θετική ατζέντα και τον πολιτικό διάλογο, περί τα μέσα του Ιανουαρίου.
Υποτίθεται επίσης ότι αναζητούνται ημερομηνίες για τη συνάντηση Κυριάκου Μητσοτάκη – Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα, το πρώτο τρίμηνο του 2026, στο πλαίσιο του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας, όπως είχε ανακοινώσει πρόσφατα ο ίδιος ο πρωθυπουργός.
Το ερώτημα είναι βέβαια αν θα γίνει η συνάντηση ή θα πάει στις ελληνικές καλένδες. Και αν πραγματοποιηθεί τελικά, τι θα συνεισφέρει πέρα από «λόγια φιλίας», που στην πράξη θα χαθούν στον αέρα του Αιγαίου. Όπως άλλωστε και η περίφημη Διακήρυξη των Αθηνών!
Με διαδομένα μάλιστα τα εγκώμια που έπλεξε ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ στον Τούρκο ομόλογό του Ερντογάν -παρουσία μάλιστα του Μπέντζαμιν Νετανιάχου- στο Μαρ-α-Λάγκο, είναι πολύ πιθανό να δούμε την αλαζονεία της Άγκυρας να απογειώνεται.
Η Κύπρος στην προεδρία ης Ευρωπαϊκής Ένωσης
Στην εξίσωση μπαίνει επίσης αντικειμενικά και η ανάληψη γι’ αυτό το εξάμηνο της προεδρίας της Ε.Ε. από την Κυπριακή Δημοκρατία.
Ένας ρόλος που ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης αναμφίβολα θα αξιοποιήσει για την ενίσχυση του διεθνούς στάτους της Κύπρου.
Στο πλαίσιο αυτό, πάντως, ανησυχία προκαλεί και η εμπλοκή της Κύπρου σε μια λογική στρατιωτικής σύμπραξης.
Η μετατόπιση του κέντρου βάρους από τη διπλωματική επίλυση του Κυπριακού σε σχήματα αποτροπής κινδυνεύει να οδηγήσει στις καλένδες την επίλυσή του, με βάση το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο.
Πηγή: Ναυτεμπορική
