Σαν σήμερα, πριν από 109 ακριβώς χρόνια, η Αθήνα ξύπνησε κάτω από τα κανόνια του γαλλο-βρετανικού στόλου. Ήταν Σάββατο 18 Νοεμβρίου 1916 (με το παλιό ημερολόγιο 1 Δεκεμβρίου), η πιο μαύρη μέρα του Εθνικού Διχασμού, γνωστή πια ως «Νοεμβριανά» ή «Βεσπασιανά» (από το γαλλικό θωρηκτό Vesuve που έριξε τις περισσότερες οβίδες).
Η Ελλάδα είχε τότε δύο κυβερνήσεις: την επίσημη στην Αθήνα υπό τον βασιλιά Κωνσταντίνο και τον πρωθυπουργό Σπυρίδωνα Λάμπρο και την επαναστατική στη Θεσσαλονίκη υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Οι Σύμμαχοι της Αντάντ (Γαλλία – Βρετανία) υποστήριζαν ανοιχτά τον Βενιζέλο και πίεζαν την Αθήνα να παραδώσει το μεγαλύτερο μέρος του οπλισμού του ελληνικού στρατού.
Μετά την άρνηση της κυβέρνησης Αθηνών, ο Γάλλος ναύαρχος Νταρτίζ ντε Φουρνιέ αποφάσισε την ένοπλη επίδειξη ισχύος. Τα ξημερώματα της 18ης Νοεμβρίου, γαλλο-βρετανικά αποβατικά αγήματα αποβιβάστηκαν στο Φάληρο και προχώρησαν προς την Αθήνα. Στο ύψος του Σταδίου και του Ζαππείου συγκρούστηκαν σφοδρά με ελληνικές δυνάμεις και παραστρατιωτικές ομάδες των Επίστρατων. Ταυτόχρονα, από τις 09:30 το πρωί μέχρι τις 19:30 το βράδυ, ο συμμαχικός στόλος βομβάρδιζε την πόλη: το Παλάτι, το Ζάππειο, το Σύνταγμα, η οδός Πανεπιστημίου, ακόμα και ο Λυκαβηττός δέχτηκαν δεκάδες οβίδες. Οι νεκροί και τραυματίες (στρατιώτες και άμαχοι) ξεπέρασαν τους 200.
Όταν οι Σύμμαχοι αποχώρησαν άτακτα το απόγευμα, ακολούθησε πογκρόμ: οπαδοί του βασιλιά, με την ανοχή ή και την υποκίνηση των αρχών, εξαπέλυσαν άγριο κυνηγητό κατά βενιζελικών. Λεηλατήθηκαν σπίτια, καταστήματα και γραφεία εφημερίδων («Ακρόπολις», «Εμπρός»), ξυλοκοπήθηκαν πολίτες, ακόμα και βουλευτές. Χαρακτηριστική η φράση του πρωθυπουργού Λάμπρου: «Τακτοποιούμε τα του οίκου μας».
Μια εβδομάδα αργότερα, στις 25 Νοεμβρίου, η Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης κήρυξε έκπτωτο τον Κωνσταντίνο, ενώ η Αντάντ επέβαλε πλήρη ναυτικό αποκλεισμό στην «παλαιά Ελλάδα», οδηγώντας τον πληθυσμό σε πείνα και εξαθλίωση.
Η 18η Νοεμβρίου 1916 παραμένει η πιο τραυματική μέρα του Εθνικού Διχασμού: η μέρα που η Αθήνα βομβαρδίστηκε από αυτούς που θεωρούσε συμμάχους και η μέρα που ο διχασμός πέρασε από τις λέξεις στις σφαίρες και τα χαλάσματα.
109 χρόνια μετά, η μνήμη των Νοεμβριανών υπενθυμίζει πόσο επικίνδυνο είναι να αφήνουμε ξένες δυνάμεις να παρεμβαίνουν στα εσωτερικά μας και πόσο βαριά πληρώνει ένας λαός όταν διχάζεται.
