Μια γενιά υψηλά μορφωμένη, αλλά επισφαλής, που εργάζεται με χαμηλούς μισθούς, σε καθεστώς χαμηλών προσδοκιών και με την προοπτική νέου brain drain, αποτυπώνει η έρευνα «Νέοι και Εργασία 2025» του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ, σε συνεργασία με την ALCO. Η μελέτη εστιάζει στη στάση των νέων έως 29 ετών απέναντι στην εργασία, την εκπαίδευση και το μέλλον, αναδεικνύοντας την αδυναμία της ελληνικής αγοράς να αξιοποιήσει και να συγκρατήσει το δυναμικό της Generation Z.
Παράταση εξάρτησης από την οικογένεια
Η νέα γενιά βιώνει παράταση της εξάρτησης από την οικογένεια – όχι ως επιλογή, αλλά ως αναγκαιότητα. Μόλις το 20% ζει μόνο του. Το 45% παραμένει με τους γονείς (ποσοστό που ανεβαίνει στο 65% για μερική απασχόληση), ενώ το 30% με σύντροφο ή φίλο. Μόνο το 30% συμβάλλει στο ενοίκιο ή στα έξοδα στέγασης.
Το 70% δηλώνει ότι τα εισοδήματα δεν επαρκούν για βασικές ανάγκες, ενώ το 62% παραδέχεται οικονομική εξάρτηση από τους γονείς. Το φαινόμενο οφείλεται σε χαμηλούς μισθούς, ακριβή στέγαση και ανεπαρκές κοινωνικό κράτος. Η οικονομική αυτονομία μετατίθεται, καθυστερώντας τη δημιουργία νοικοκυριού, οικογένειας και επαγγελματικής ταυτότητας. Όπως επισημαίνει το ΙΝΕ ΓΣΕΕ, πρόκειται για μια γενιά που εργάζεται χωρίς να μπορεί να ζήσει ανεξάρτητα, εγκλωβισμένη ανάμεσα στην απασχόληση και την αυτονόμηση.
Χάσμα εκπαίδευσης – αγοράς εργασίας
Το 38% εργάζεται σε αντικείμενο άσχετο με τις σπουδές του, ενώ το 49% θεωρεί ότι η εκπαίδευσή του δεν το προετοίμασε επαρκώς. Παρά ταύτα, το 86% δείχνει διάθεση για συνεχιζόμενη μάθηση και το 65% αισθάνεται επάρκεια σε ψηφιακές δεξιότητες.
Το χάσμα αποτυπώνει θεσμική ασυνέχεια και ανωριμότητα του παραγωγικού συστήματος να απορροφήσει το ανθρώπινο δυναμικό. Η αγορά εργασίας χαμηλής οργανωσιακής και τεχνολογικής πυκνότητας δεν αξιοποιεί γνώσεις, ψηφιακές δεξιότητες και δημιουργικότητα. Η αποσύνδεση απασχόλησης από γνώση οδηγεί σε υποαπασχόληση και απογοήτευση – η Generation Z είναι η πιο μορφωμένη, αλλά η λιγότερο ενταγμένη σε παραγωγή υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Εξουθένωση και ψυχική κόπωση
Το 60% βιώνει εξουθένωση στην εργασία, το 46% ότι η δουλειά επιβαρύνει υγεία ή ύπνο, και το 62% ότι επηρεάζει αρνητικά την προσωπική ζωή. Η θετική ισορροπία ζωής-εργασίας καταγράφεται μόλις στο 21%, ενώ η συνολική ικανοποίηση στο 35%. Το 53% αντιμετωπίζει άγχος-στρες.
Η πίεση απόδοσης, τα διευρυμένα ωράρια και η μειωμένη συλλογική προστασία οδηγούν σε διάχυτο burnout και ψυχική κόπωση. Η θόλωση ορίων εργασίας-προσωπικής ζωής δημιουργεί νέα εργασιακή αποξένωση – οι νέοι εργάζονται περισσότερο, αλλά νιώθουν λιγότερο συνδεδεμένοι με αυτό που κάνουν. Η ποιότητα εργασίας γίνεται κρίσιμος παράγοντας ψυχικής υγείας.
Χαμηλές προοπτικές και μετανάστευση
Το 72% δεν βλέπει επαγγελματικές προοπτικές στην Ελλάδα, μόνο το 9% είναι ικανοποιημένο, ενώ το 46% ενδιαφέρεται να εργαστεί στο εξωτερικό. Το 79% πιστεύει ότι οι γονείς έζησαν καλύτερες συνθήκες, και το 65% ότι δεν μπορεί να δημιουργήσει οικογένεια με τις παρούσες συνθήκες.
Τα δεδομένα δείχνουν περιορισμένη εμπιστοσύνη στο παρόν και συγκρατημένη πίστη στο μέλλον. Η έντονη διάθεση μετανάστευσης και η χαμηλή ικανοποίηση αποτυπώνουν συναισθηματικό και επαγγελματικό ρήγμα με την αγορά εργασίας. Η αδυναμία οικογένειας μετατρέπει την επισφάλεια σε σταθερά ζωής.
Νέο αξιακό παράδειγμα
Η ψυχική υγεία προηγείται της οικονομικής ασφάλειας για το 70%, ενώ για το 73% η εργασία πρέπει να έχει νόημα πέρα από την αμοιβή. Το 47% τη θεωρεί πηγή ταυτότητας, το 44% θα άλλαζε δουλειά αν δεν εκφραζόταν, ακόμα και με απώλεια εισοδήματος. Μόνο το 36% μπορεί να αναπτύξει πρωτοβουλίες, και το 24% βλέπει δημιουργικότητα να επιβραβεύεται. Το 72% θέλει επιχειρήσεις με κοινωνική-περιβαλλοντική ευθύνη, αλλά το 65% θα δεχόταν άτυπη εργασία αν δεν υπήρχε άλλη επιλογή.
Η Generation Z εισάγει αυθεντικότητα, δημιουργικότητα και συναισθηματική ισορροπία – η εργασία γίνεται χώρος αυτοπροσδιορισμού, αλλά η αγορά δεν ανταποκρίνεται.
Χαμηλή εμπιστοσύνη, υψηλή διάθεση δράσης
Μόνο το 15% εμπιστεύεται κρατικούς θεσμούς προστασίας, ενώ το 65% όχι. Το 30% έχει ενεργό σωματείο, το 36% έχει συμμετάσχει σε απεργία, και το 67% θα το έκανε αν το αίτημα ήταν δίκαιο. Το 60% γνωρίζει τα εργασιακά δικαιώματα.
Η γενιά δείχνει επιφυλακτικότητα, αλλά υψηλή προθυμία για συλλογική δράση – αρκεί να αισθανθεί ότι τα αιτήματα την αφορούν.
Όπως τονίζει το ΙΝΕ ΓΣΕΕ, η Generation Z δεν διεκδικεί απλώς δουλειά – επιζητά μέλλον με νόημα και δικαιοσύνη. Χωρίς ανάταξη μισθών, σταθερότητα, συλλογική προστασία, επένδυση σε ψυχική υγεία και μάθηση, καμία πολιτική brain regain δεν θα πετύχει.
