Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, έξω από την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, ο κυβερνήτης της Ελλάδας, Κόμης Ιωάννης Καποδίστριας, δολοφονούταν από τους αδελφούς Κωνσταντίνο και Γεωργείο Μαυρομιχαλή. Η πράξη αυτή αποτέλεσε το τραγικό αποτέλεσμα μιας βαθιάς πολιτικής σύγκρουσης.
Σαν σήμερα η δολοφονία του Καποδίστρια - Η ιστορική ανατροπή της προσπάθειας δημιουργίας κράτους δικαίου
Ο Καποδίστριας, διανοούμενος διεθνούς κύρους, έφερνε την εμπειρία του από τη διοίκηση της Ελβετίας, όπου βοήθησε να μετατραπεί σε ομοσπονδία κρατιδίων. Στην Ελλάδα, προσπάθησε να εφαρμόσει μια παρόμοια λογική κρατικής οργάνωσης, χτίζοντας από τα ερείπια του πολέμου: ίδρυσε τακτικό στρατό, δημιούργησε δικαστικό σύστημα και επιχείρησε να ακυρώσει την αγορά αξιωμάτων από τους "προκρίτους". Αυτά τα μέτρα κλόνισαν αμέσως τα προνόμια των τοπικών αρχόντων (κοτζαμπάσηδων), όπως οι Μαυρομιχαλαίοι, που βασιζόντουσαν στην οθωμανική παράδοση της αυτοδιοίκησης. Η φυλάκιση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη ήταν το σπινθήρας της δολοπλοκίας.
Παράλληλα, η αποφασιστικότητά του απειλούσε τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων, ιδιαίτερα της Βρετανίας, που προτιμούσαν μια αδύναμη Ελλάδα υπό την επιρροή τους. Ο βρετανός πράκτορας, λοχαγός Φρανκ Άστερ Χάστινγκς, υποστήριζε ανοιχτά την αντιπολίτευση.
Η δολοφονία του σφράγισε μια χαμένη ευκαιρία ιστορικών διαστάσεων. Διέκοψε βίαια τη μοναδική προσπάθεια δημιουργίας ενός κράτους δικαίου βασισμένου στην εγχώρια πραγματικότητα και όχι σε ξένα σχέδια. Αντί για την ανεξάρτητη πορεία που οραματιζόταν ο Καποδίστριας, η Ελλάδα βυθίστηκε σε χάος, που οδήγησε στην εγκαθίδρυση της βαυαροκρατίας και σε δεκαετίες πολιτικής αστάθειας, εξάρτησης και αδυναμίας δημιουργίας ισχυρού κράτους. Αυτό το κενό θεσμικής συνέχειας και η νίκη του τοπικισμού έναντι της εθνικής ενότητας αποτελούν ένα τραύμα που, σε βαθμό, ακόμα μας διαμορφώνει και μας ταλαιπωρεί, ως μια συνεχής υπενθύμιση του «τι θα μπορούσε να είχε γίνει».
