Ο θυμός ως φυσική αλλά και κοινωνική δύναμη: Από την Ιλιάδα έως τα Τέμπη

Ο θυμός, μια φυσική αλλά όχι πάντα κοινωνικά αποδεκτή ή δικαιολογημένη ψυχοσωματική αντίδραση, δεν είναι απαραίτητα καταστροφικός. Μπορεί να είναι παραγωγικός και εποικοδομητικός, όπως αποδεικνύει και η περίφημη «μήνις» του Αχιλλέα στην Ιλιάδα, η οποία έδωσε ζωή σε 15.693 στίχους. Ωστόσο, η σύγχρονη έκφραση του θυμού, ιδιαίτερα στον κοινωνικό χώρο, φαίνεται να έχει διαφορετικές διαστάσεις και αιτίες.

Ο θυμός σήμερα: Μια κοινωνική πραγματικότητα
Ο θυμός φαίνεται να μας καταλαμβάνει με ταχύτητα και δυναμική που θυμίζει πανδημικό κύμα. Είναι παντού: στις στάσεις των λεωφορείων, στις ουρές των νοσοκομείων, στις καθημερινές συναλλαγές και ακόμα και στις μικρές καθυστερήσεις της ζωής, όπως όταν κάποιος ξεκινά με καθυστέρηση σε ένα πράσινο φανάρι. Αυτή η συνεχής ένταση μοιάζει να έχει γίνει μέρος της καθημερινότητάς μας, με πολλούς να ενσαρκώνουν τον «ιδανικό αποδιοπομπαίο τράγο» σε καταστάσεις που δεν θα άξιζαν τόσο έντονη αντίδραση.

Οι Έλληνες και ο θυμός: Στατιστικά και αιτίες
Σύμφωνα με έρευνα της εταιρείας διαΝΕΟσις, το 29,7% των Ελλήνων δηλώνει ότι νιώθει θυμό, ένα ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο (23%). Παράλληλα, το 58% των Ελλήνων παραδέχεται ότι βιώνει καθημερινό στρες, τοποθετώντας την Ελλάδα στην πέμπτη θέση των πιο αγχωδών χωρών παγκοσμίως.

Ο θυμός αυτός δεν προέρχεται μόνο από μεμονωμένα γεγονότα, όπως η τραγωδία των Τεμπών, αλλά από μια συσσώρευση καθημερινών δυσκολιών. Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, ο μέσος χρόνος επίλυσης μιας δικαστικής διαφοράς στην Ελλάδα είναι 1.711 ημέρες, σχεδόν τέσσερις φορές περισσότερος από τον μέσο όρο της ΕΕ (455 ημέρες). Αυτή η καθυστέρηση, σε συνδυασμό με την έλλειψη εμπιστοσύνης στις θεσμικές δομές (70% των Ελλήνων δεν εμπιστεύεται τη δικαιοσύνη), εντείνει την αίσθηση της αδικίας και της απελπισίας.

Καθημερινοί όλεθροι: Η πραγματικότητα που τροφοδοτεί τον θυμό
Η ελληνική κοινωνία αντιμετωπίζει μια σειρά από δομικά προβλήματα που εντείνουν τον θυμό και την αγανάκτηση. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 27% των Ελλήνων κινδυνεύει από φτώχεια ή βρίσκεται σε σοβαρή υλική στέρηση. Επιπλέον, η Ελλάδα καταλαμβάνει δυσάρεστες πρωτιές σε θέματα όπως η υπερβάλλουσα θνησιμότητα, το κόστος των καταστροφών από την κλιματική αλλαγή και η ακριβή πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Το στεγαστικό πρόβλημα έχει γιγαντωθεί, με τις τιμές των ακινήτων να έχουν αυξηθεί κατά 69% τα τελευταία επτά χρόνια, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ. Παράλληλα, ένα νοικοκυριό δαπανά σχεδόν το 17% του εισοδήματός του για ενοίκιο και πάνω από το 50% για τις βασικές ανάγκες. Η καθημερινότητα γίνεται όλο και πιο ασφυκτική, με τους Αθηναίους οδηγούς να ξοδεύουν το 34% της ημέρας τους στην κίνηση και τους επιβάτες των ΜΜΜ να διαθέτουν 1 ώρα και 3 λεπτά καθημερινά για τις μετακινήσεις τους.

Μια κοινωνία σε κρίση
Οι συνθήκες αυτές εξηγούν γιατί μόνο 1 στους 10 Ελλήνες δηλώνει ικανοποιημένος με τη ζωή του, ενώ 6 στους 10 θα προτιμούσαν να ζήσουν σε άλλη χώρα. Ο θυμός, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια ατομική αντίδραση, αλλά ένα συλλογικό αίσθημα που προκύπτει από μια συσσωρευμένη αίσθηση αδικίας, αβεβαιότητας και απελπισίας.

Όπως η μήνις του Αχιλλέα έδωσε ζωή σε ένα από τα σπουδαιότερα έπη της ανθρωπότητας, έτσι και ο σύγχρονος θυμός μπορεί να γίνει η αφορμή για αλλαγή και ανασυγκρότηση. Ωστόσο, για να συμβεί αυτό, είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστούν οι ρίζες του προβλήματος, και όχι μόνο τα συμπτώματά του.

Πληροφορίες από Το Βήμα