Με τη σεισμική δραστηριότητα στη θαλάσσια περιοχή της Σαντορίνης να συνεχίζεται, η προσοχή επικεντρώνεται στο υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπο. Αν και δεν υπάρχει προς το παρόν ένδειξη ότι οι σεισμοί συνδέονται με το ηφαίστειο, και οι περισσότεροι επιστήμονες πιστεύουν ότι δεν θα «ξυπνήσει», η επιστημονική κοινότητα παρακολουθεί την κατάσταση στενά.
Το Κολούμπο, που βρίσκεται 7 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Σαντορίνης, είναι ένα από τα πιο ενεργά υποθαλάσσια ηφαίστεια της Μεσογείου. Η τελευταία του έκρηξη το 1650 προκάλεσε εκπομπή τοξικών αερίων που κόστισαν τη ζωή σε πάνω από 70 κατοίκους της Σαντορίνης, ενώ το τσουνάμι που ακολούθησε προκάλεσε σοβαρές ζημιές στη Σαντορίνη, την Ίο και τη Σίκινο.
Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των ερευνών για το Κολούμπο μέσω του ερευνητικού προγράμματος SANTORY, το οποίο χρηματοδοτείται από το ΕΛΙΔΕΚ. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν επιστήμονες από διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένων του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος και του Τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ, του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών, του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, του Εθνικού Ινστιτούτου Γεωφυσικής και Ηφαιστειολογίας του Παλέρμου, του Πανεπιστημίου του Μιλάνο-Μπικόκα και της ισπανικής εταιρείας Ploatech. Η συντονίστρια του προγράμματος είναι η καθηγήτρια Γεωλογικής Ωκεανογραφίας του ΕΚΠΑ, Παρασκευή Νομικού.
Το Κολούμπο αποτελεί ένα μοναδικό φυσικό εργαστήριο για τους επιστήμονες του SANTORY, οι οποίοι το μελετούν εδώ και 20 χρόνια. Στόχος τους είναι η συνεχής παρακολούθηση της δραστηριότητάς του με όργανα τελευταίας τεχνολογίας, προκειμένου να εκτιμήσουν την ενεργότητα του υδροθερμικού του πεδίου και να αναλύσουν τον κίνδυνο που ενδέχεται να αποτελεί για τους κατοίκους των γύρω νησιών.
Για την επίτευξη αυτών των στόχων, οι ερευνητές έχουν εγκαταστήσει στο εσωτερικό του κρατήρα, σε βάθος 500 μέτρων, ειδικούς αισθητήρες που μετρούν φυσικοχημικές παραμέτρους (θερμοκρασία, pH, συγκεντρώσεις αερίων, πίεση κ.ά.), καθώς και κλισιόμετρα για τη μέτρηση των θαλάσσιων ρευμάτων και θερμόμετρα για την παρακολούθηση των αλλαγών στη θερμοκρασία των καμινάδων του ηφαιστείου.
Επιπλέον, έχουν τοποθετηθεί οπτικές κάμερες μπροστά από ενεργές καμινάδες για την καταγραφή της υδροθερμικής ροής, καθώς και μια ειδική κάμερα για την καταγραφή της υφής του υποθαλάσσιου πυθμένα. Χρησιμοποιείται επίσης η UV κάμερα CHERI για τον εντοπισμό της ακτινοβολίας Cherenkov, μια πρωτοποριακή μέθοδος σε παγκόσμιο επίπεδο. Παράλληλα, έχουν εγκατασταθεί όργανα για μετρήσεις ακτινοβολίας-γ σε πραγματικό χρόνο.
Στο πλαίσιο της έρευνας, πραγματοποιήθηκαν δειγματοληψίες νερού για μικροβιολογικές αναλύσεις, με στόχο τον εντοπισμό υπερανθεκτικών βακτηρίων. Συλλέχθηκαν επίσης αέρια και υδροθερμικά υγρά από τις ενεργές καμινάδες.
Μέσα από αυτές τις προσπάθειες, δημιουργήθηκε για πρώτη φορά μια χρονοσειρά δεδομένων από τον κρατήρα του Κολούμπο, η οποία αποκαλύπτει την καθημερινή δραστηριότητα του ηφαιστείου. Αυτά τα δεδομένα είναι πολύτιμα, καθώς επιτρέπουν στους επιστήμονες να εντοπίσουν τυχόν αλλαγές στη συμπεριφορά του ηφαιστείου.
Το πρόγραμμα SANTORY έχει ήδη αποφέρει σημαντικά αποτελέσματα, όπως η καταγραφή μεταβολών στις φυσικές και γεωχημικές παραμέτρους του ηφαιστείου, η ανίχνευση υψηλής φυσικής ακτινοβολίας και η απομόνωση μικροοργανισμών που προσαρμόζονται σε ακραίες συνθήκες. Επιπλέον, οι μεταγονιδιωματικές αναλύσεις αποκάλυψαν νέες πληροφορίες για τον κύκλο του άνθρακα και του μεθανίου, οι οποίες έχουν άμεση επίδραση στο κλίμα του πλανήτη.
Η έρευνα συνεχίζεται, με στόχο την περαιτέρω κατανόηση της δραστηριότητας του Κολούμπο και την εκτίμηση των πιθανών κινδύνων για την περιοχή.
