Μισός αιώνας συμπληρώνεται σήμερα από την ημέρα της ίδρυσης του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος. Το γνωστό σε όλους μας ΠαΣοΚ, που με ιδρυτή και ηγέτη του, τον Ανδρέα Παπανδρέου αποτέλεσε ένα από τα πιο επιδραστικά πολιτικά κόμματα στη σύγχρονη ελληνική ιστορία.
«ΤΟ ΒΗΜΑ» της 4ης Σεπτεμβρίου 1974 γράφει για όσα συνέβησαν την ημέρα της διακήρυξης ίδρυσης του ΠΑΣΟΚ, που ακόμα τότε σε συντομογραφία αναφερόταν ως Π.Σ.Κ.:
«Την ίδρυση Πανελληνίου Σοσιαλιστικού Κινήματος, με βασικό σκοπό την ενεργητική συμμετοχή του λαού στη διαμόρφωση του μέλλοντος της χώρας και κύριους στόχους την εθνική ανεξαρτησία, τη λαϊκή κυριαρχία, την κοινωνική απελευθέρωση και τη δημοκρατία σ’ όλες τις φάσεις της δημόσιας ζωής εξήγγειλε χθες ο κ. Ανδρέας Παπανδρέου.
(…)
»Ο κ. Α. Παπανδρέου μίλησε χθες το μεσημέρι προς τους Έλληνες και ξένους δημοσιογράφους σε αίθουσα του ξενοδοχείου “Βασιλέων Μέλαθρον”.
(…)
»Ύστερα από σύντομη εισήγηση του διευθυντή του Γραφείου Τύπου του Πανελληνίου Σοσιαλιστικού Κινήματος κ. Κώστα Νικολάου, ο οποίος είπε, ότι το νέο κίνημα είναι συλλογική προσπάθεια και όχι προσωποπαγές κόμμα, ο κ. Ανδρέας Παπανδρέου διάβασε τη διακήρυξη των βασικών αρχών και στόχων του Π.Σ.Κ. και απάντησε σε ερωτήσεις των δημοσιογράφων.
»Στη διακήρυξη τονίζεται, ότι “βασικός κυριαρχικός στόχος του Κινήματος είναι η δημιουργία πολιτείας απαλλαγμένης από ξένο έλεγχο ή επεμβάσεις πολιτείας απαλλαγμένης από έλεγχο ή επιρροή της οικονομικής ολιγαρχίας, πολιτείας ταγμένης στην προστασία του έθνους και στην υπηρεσία του λαού”
»Τονίζεται επίσης, ότι:
– Η οικονομία πρέπει να απαλλαγή από “τον έλεγχο του ξένου μονοπωλιακού κεφαλαίου”
– Η Ελλάδα να αποχωρήση όχι μόνο από το στρατιωτικό, αλλά και από το πολιτικό ΝΑΤΟ.
– Να ακυρωθούν όλες οι διμερείς συμφωνίες “που έχουν επιτρέψει στο Πεντάγωνο να μετατρέψει την Ελλάδα σε ορμητήριο για την προώθηση της επεκτατικής του πολιτικής”.
» “H κοινωνική απελευθέρωση – αναφέρει επίσης η διακήρυξη – ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός, αποτελεί το θέμελιο λίθο του κινήματός μας”.
Κάθαρση και εκλογές
»Η κάθαρση της χώρας και ιδιαίτερα του κρατικού μηχανισμού από τους ανθρώπους της Χούντας θεωρείται από το Π.Σ.Κ. απαραίτητη προϋπόθεση και για την αντιμετώπιση του εθνικού θέματος και των και των εξωτερικών κινδύνων και για τη διενέργεια πραγματικά ελεύθερων εκλογών για να αποκτήσει η χώρα λαοπρόβλητη κυβέρνηση
(…)
»Το Π.Σ.Κ. ζητεί συγκεκριμένα:
– Τιμωρία των ενόχων και των βασανιστών της χουντικής επταετίας και των υπευθύνων της προδοσίας της Κύπρου
– Πλήρη αποκατάσταση των θυμάτων της δικτατορίας
– Άμεση ακύρωση όλων των ανελεύθερων και καταπιεστικών εκτάκτων μέτρων της χουντικής επταετίας, καθώς και των παρόμοιων νομοθετημάτων των προδικτατορικών κυβερνήσεων.
– Εξασφάλιση της ελεύθερης επιστροφής των πολιτικών προσφύγων στην Πατρίδα.
– Εξυγίανση όλου του κρατικού μηχανισμού.
– Εξάλειψη του παρακράτους και του κομματικού κράτους.
– Άμεση ένταξη των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας στην υπηρεσία του Έθνους και του Λαού και υποβολή τους σε αποτελεσματικό, πλήρη και συνεχή, έλεγχο από τη νόμιμα εκλεγμένη πολιτική ηγεσία.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 4.9.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Αβασίλευτη Δημοκρατία
»Απαραίτητες προϋποθέσεις “για τη θεμελίωση μιας γνήσιας, αβασίλευτης, αναγεννημένης και σοσιαλιστικής Ελληνικής Δημοκρατίας”, το Π.Σ.Κ. θεωρεί:
– Κάθε εξουσία να πηγάζει από τον λαό.
– Να κατοχυρώνεται συνταγματικά το δικαίωμα άμυνας του κάθε πολίτη σε κάθε προσπάθεια για κατάλυση της νόμιμης εξουσίας
– Να ισχύει για τα βασικά δικαιώματα του πολίτη ο Χάρτης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Η Ελληνική ιθαγένεια δεν αφαιρείται.
– Συνταγματικά κατοχυρωμένη ισότητα των δύο φύλων.
– Ενεργός συμμετοχή του πολίτη στην πολιτική ζωή.
– Δικαίωμα εργασίας για όλους.
– Κατοχύρωση του συνδικαλισμού σαν ελεύθερου και αυτόνομου κινήματος των εργαζομένων.
– Διαχωρισμός της εκκλησίας από το κράτος και κοινωνικοποίηση της μοναστηριακής περιουσίας.
– Αποσύνδεση της Ελλάδας από στρατιωτικούς, πολιτικούς και οικονομικούς συνασπισμούς, που υπονομεύουν την εθνική μας ανεξαρτησίας.
– Δυναμική ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική, αποπυρηνικοποίηση της Μεσογείου και των Βαλκανίων ουδετεροποίηση του χώρου από τους στρατιωτικούς συνασπισμούς, σύσφιγξη των οικονομικών και πολιτιστικών σχέσεων με τους λαούς όλης της Ευρώπης και της Μεσογείου.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 4.9.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Koινωνική απελευθέρωση
»Για την κοινωνική απελευθέρωση του λαού, το Π.Σ.Κ. ανάμεσα σε άλλα επιδιώκει:
– Κοινωνικοποίηση του χρηματοδοτικού συστήματος στο σύνολό του, των βασικών μονάδων παραγωγής, και του μεγάλου εισαγωγικού και εξαγωγικού εμπορίου. Προώθηση της εντάξεως των αγροτικών επιχειρήσεων σε συνεταιρισμούς νέας μορφής.
– Περιφερειακά αποκεντρωμένο κοινωνικό προγραμματισμό της οικονομίας και έλεγχο των παραγωγικών μονάδων από τους εργαζομένους (αυτοδιαχείριση).
– Ενίσχυση της τοπικής αυτονομίας.
– Προοδευτικό κλείσιμο του ανοίγματος ανάμεσα στα κατώτερα και ανώτερα εισοδήματα.
– Πολιτισμένη κατοικία σε κάθε ελληνική οικογένεια.
– Δωρεάν και υποχρεωτική παιδεία για όλους. Κατάργηση της ιδιωτικής εκπαιδεύσεως.
– Κοινωνικοποίηση της υγείας. Δωρεάν ιατρική, φαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη.
– Κοινωνικές ασφαλίσεις για όλους.
– Προστασία του περιβάλλοντος.
«Με τη “Διακη?ρυξη της 3ης του Σεπτε?μβρη” εκφρα?στηκε μια αντισυμβατικη?, για τα δεδομε?να της εποχη?ς, αντι?ληψη για τον πολιτικο? λο?γο, την πολιτικη? οργα?νωση, τη διεθνη? θε?ση της χω?- ρας, την ι?δια την κοινωνικη? διαστρωμα?τωση και την πολιτικη? αντιπροσω?πευση της κοινωνι?ας. Α?ρχισε να διαμορφω?νεται η ι?δια η αισθητικη? της Μεταπολι?τευσης. Πριν ο?μως απο? ο?λα αυτα?, η “Διακη?ρυξη της 3ης του Σεπτε?μβρη” η?ταν μια κραυγη? για την ανα?γκη αναδρομικη?ς αποκατα?στασης ιστορικω?ν αδικιω?ν και αποκλεισμω?ν.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 4.9.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
»Ας μην ξεχνα?με ο?τι το?τε η?ταν πολυ? νωπη? η μνη?μη της δεκαετι?ας του ’60 και του μετεμφυλιακου? κρα?τους. Υπη?ρχε ακο?μη ε?ντονη η αι?σθηση της χαμε?νης ευκαιρι?ας των εκλογω?ν του 1967, που δεν ε?γιναν ποτε?. Η?ταν ακο?μη επι?καιρος ο προβληματισμο?ς για τους εσωτερικου?ς συσχετισμου?ς, τις αντιφα?σεις και τα ο?ρια της προδικτατορικη?ς Ε?νωσης Κε?ντρου, αλλα? και για την ταυτο?τητα της προδικτατορικη?ς Κεντροαριστερα?ς.
»Με?σα, συνεπω?ς, σε αυτε?ς τις συνθη?κες η “Διακη?ρυξη της 3ης του Σεπτε?μβρη”, ο?χι το?σο ο?πως διατυπω?θηκε, αλλα? ο?πως εισπρα?χθηκε απο? την ελληνικη? κοινωνι?α, συγκεφαλαι?ωσε και επικαιροποι?ησε τα γενετικα? χαρακτηριστικα? της δημοκρατικη?ς παρα?ταξης. Συμβο?λισε, με τη χρη?ση του ο?ρου “σοσιαλισμο?ς”, την αρχη? ενο?ς διπλου? απογαλακτισμου? –κυρι?ως πολιτικου? και οργανωτικου?– απο? το προδικτατορικο? κε?ντρο και, κατα? βα?θος, ιδεολογικου? απο? την κομμουνιστικη? Αριστερα?.
»Το σημαντικο?τερο ο?μως η?ταν ο?τι με τη “Διακη?ρυξη της 3ης του Σεπτε?μβρη” ε?κανε την πανηγυρικη? ει?σοδο? του στην πολιτικη? σκηνη? της χω?ρας ο ριζοσπαστισμο?ς ως κυρι?αρχη αντι?ληψη μιας κοινωνι?ας που πα?λευε και παλευ?ει πα?ντα ε?ως τω?ρα με τις συντηρητικε?ς της ροπε?ς και αγκυλω?σεις. Αυτη? η?ταν και εξακολουθει? να ει?ναι μια απο? τις πιο κρι?σιμες αντιφα?σεις του ελληνικου? φαινομε?νου.
