Κέντρα Επιστροφής Μεταναστών σε τρίτες χώρες: Η Ελλάδα και ακόμη τέσσερις χώρες προχωρούν τον σχεδιασμό με κρίσιμες συναντήσεις το επόμενο διάστημα – Πού μπορεί να δημιουργηθούν

Στην τελική ευθεία εισέρχεται ο σχεδιασμός για τη δημιουργία των λεγόμενων Κέντρων Επιστροφής (Return Hubs) σε τρίτες χώρες, καθώς έχουν ήδη προσδιοριστεί τα επόμενα βήματα του «Core Group» των πέντε ευρωπαϊκών χωρών που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία.

Τα Return Hubs είναι δομές που προβλέπεται να λειτουργήσουν εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη μεταφορά και φιλοξενία ανθρώπων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε. και υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής. Η λειτουργία τους θα προϋποθέτει συμφωνίες με τρίτες χώρες.

Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ, στις 26 Σεπτεμβρίου θα πραγματοποιηθεί στο Μόναχο η ευρωπαϊκή σύνοδος «2nd Munich Migration Meeting», στην οποία θα συμμετάσχουν 17 Ευρωπαίοι υπουργοί. Στο περιθώριο της Συνόδου αναμένεται να πραγματοποιηθεί συνάντηση των πέντε χωρών του «Core Group», της Ελλάδας, της Δανίας, της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ολλανδίας με αντικείμενο τον συντονισμό των επόμενων βημάτων για τη δημιουργία των Return Hubs.

Το επόμενο σημαντικό ραντεβού έχει προγραμματιστεί για την 1η Οκτωβρίου, στο περιθώριο του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων της Ε.Ε., όπου οι χώρες του «Core Group» αναμένεται να συναντηθούν με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, προκειμένου να προχωρήσει περαιτέρω ο σχεδιασμός και η διαδικασία υλοποίησης των Κέντρων Επιστροφής.

Οι εξελίξεις αυτές έρχονται μετά τη συνάντηση των υπουργών Μετανάστευσης και Ασύλου της Ελλάδας, της Δανίας, της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ολλανδίας στην Κοπεγχάγη στις αρχές του μήνα. Οι πέντε χώρες συμφώνησαν σε έναν οδικό χάρτη για τις νομικές απαιτήσεις και τα εθνικά χρονοδιαγράμματα που απαιτούνται για την εφαρμογή του μοντέλου, ενώ οι τεχνικές επαφές και οι διαβουλεύσεις με πιθανές τρίτες χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει.

Το βασικό ζητούμενο πλέον είναι η επίτευξη συμφωνίας με χώρα ή χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα μπορούσε να φιλοξενήσει ένα τέτοιο Κέντρο. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει ανακοινωθεί επισήμως συγκεκριμένη χώρα ως τελικός εταίρος, ούτε έχει υπογραφεί σχετική συμφωνία.

Τι συμφωνήθηκε στην Κοπεγχάγη

Κατά τη συνάντηση των υπουργών επιβεβαιώθηκε η συμφωνία επί των βασικών αρχών ενός Πλαισίου Αρχών για τη μελλοντική συνεργασία με τρίτες χώρες.

Παράλληλα, σύμφωνα με τον Έλληνα υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνο Πλεύρη, συμφωνήθηκε ένας «συγκεκριμένος Οδικός Χάρτης Νομικών Απαιτήσεων και Εθνικών Χρονοδιαγραμμάτων», προκειμένου η πολιτική συμφωνία να μετατραπεί σε πρακτικό σχεδιασμό. «Για να μετατρέψουμε αυτή την πολιτική βούληση σε απτή πραγματικότητα, συμφωνήσαμε σήμερα σε έναν συγκεκριμένο Οδικό Χάρτη Νομικών Απαιτήσεων και Εθνικών Χρονοδιαγραμμάτων», ανέφερε ο κ. Πλεύρης μετά τη συνάντηση.

Ο ίδιος γνωστοποίησε ότι οι τεχνικές συναντήσεις και οι διαβουλεύσεις με υποψήφιες τρίτες χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι μπορεί να υπάρξει σύντομα συμφωνία. «Είμαστε ιδιαίτερα αισιόδοξοι ότι πολύ σύντομα θα είμαστε σε θέση να καταλήξουμε σε μια αμοιβαία επωφελή συμφωνία, που θα θέσει σε εφαρμογή το μοντέλο», δήλωσε.

Ποιες χώρες εξετάζονται

Το ζήτημα των χωρών υποδοχής παραμένει το μεγαλύτερο ανοιχτό κεφάλαιο. Πληροφορίες και ευρωπαϊκές πηγές αναφέρουν κυρίως τη Ρουάντα και την Ουγκάντα ως χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο των συζητήσεων. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Κοινοβουλευτικής Έρευνας έχει καταγράψει τη Ρουάντα, την Ουγκάντα και το Ουζμπεκιστάν ως χώρες που έχουν αναφερθεί ως πιθανές τοποθεσίες για Return Hubs.

Η Ολλανδία είχε υπογράψει τον Σεπτέμβριο του 2025 με την Ουγκάντα, επιστολή προθέσεων για συνεργασία στον τομέα των επιστροφών. Η συγκεκριμένη σχεδιαζόμενη συνεργασία εγκαταλείφθηκε από τη νέα ολλανδική κυβέρνηση που ανέλαβε τον Φεβρουάριο του 2026, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η χώρα έπαψε να ενδιαφέρεται για το μοντέλο των Return Hubs.

Το Ουζμπεκιστάν αποτελεί διαφορετική περίπτωση. Η Αυστρία υπέγραψε τον Μάιο του 2026 συμφωνία οικονομικής συνεργασίας και μετανάστευσης με τη χώρα, όμως αυτή δεν αφορά Return Hub. Την ίδια στιγμή, δημοσιεύματα την έχουν αναφέρει ως πιθανή επιλογή, αν και το υπουργείο Εξωτερικών του Ουζμπεκιστάν έχει δηλώσει ότι δεν διεξάγονται σχετικές διαπραγματεύσεις.

Για τη Ρουάντα, έχουν υπάρξει στο παρελθόν συζητήσεις ευρωπαϊκών χωρών για μεταφορά αιτούντων άσυλο, μεταξύ άλλων από τη Δανία. Οι σχετικές προσεγγίσεις είχαν προκαλέσει αντιδράσεις για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τι λέει η Ελλάδα

Η ελληνική κυβέρνηση αντιμετωπίζει το μοντέλο των Return Hubs ως εργαλείο για την ενίσχυση των επιστροφών ατόμων που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.

Ο Θάνος Πλεύρης υπογράμμισε στην Κοπεγχάγη ότι η Ελλάδα συνδέει την εφαρμογή του μοντέλου με την απόλυτη τήρηση της νομιμότητας. «Η δημιουργία των Κέντρων Επιστροφής (Return Hubs) θα στηριχθεί στην απόλυτη νομιμότητα. Το μοντέλο αυτό θα λειτουργήσει με πλήρη σεβασμό στο Ευρωπαϊκό και το Διεθνές Δίκαιο», δήλωσε.

Παράλληλα, συνέδεσε την πρωτοβουλία με τη θέση της Ελλάδας ως χώρας στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε., υποστηρίζοντας ότι η δημιουργία τέτοιων μηχανισμών αποτελεί για την Αθήνα «επιτακτική εθνική ανάγκη». «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε η Ελλάδα να μετατρέπεται σε μόνιμο σημείο εγκλωβισμού για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία», ανέφερε. Ο κ. Πλεύρης υποστήριξε ακόμη ότι ο στόχος είναι η δημιουργία ενός συστήματος επιστροφών που θα συνδυάζει νομική αυστηρότητα, στρατηγικό σχεδιασμό και συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς.

Τι προβλέπει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο

Η δημιουργία Return Hubs δεν αποτελεί πλέον μόνο πολιτική συζήτηση. Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις επιστροφές προβλέπει τη δυνατότητα δημιουργίας τέτοιων Κέντρων σε τρίτες χώρες.

Το νέο σύστημα αφορά ανθρώπους που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε. και υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής. Τα Κέντρα μπορούν να λειτουργούν ως προορισμός ή ως ενδιάμεσος σταθμός πριν από την επιστροφή στη χώρα καταγωγής ή σε άλλη τρίτη χώρα.

Η βασική προϋπόθεση είναι ότι η συνεργασία με την τρίτη χώρα θα πρέπει να είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο και να διασφαλίζει τα θεμελιώδη δικαιώματα, μεταξύ άλλων την αρχή της μη επαναπροώθησης.Την ίδια ώρα, οι αποφάσεις επιστροφής παραμένουν ατομικές και υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο.

Σε κάθε περίπτωση, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα, καθώς δεν έχει οριστικοποιηθεί ακόμη η χώρα ή οι χώρες υποδοχής, ούτε οι λεπτομέρειες λειτουργίας, η δυναμικότητα και η χρηματοδότηση των Return Hubs. Τα επόμενα ραντεβού στο Μόναχο, στις 26 Σεπτεμβρίου, και στις Βρυξέλλες, την 1η Οκτωβρίου, αναμένεται να σηματοδοτήσουν τα επόμενα βήματα, με στόχο την επίτευξη συμφωνιών.