Με τη Μεγάλη Δευτέρα ανοίγει η αυλαία της Εβδομάδας των Παθών, εισάγοντάς μας στην πιο κατανυκτική περίοδο της Ορθοδοξίας. Η ημέρα αυτή είναι αφιερωμένη σε δύο κεντρικά πρόσωπα-σύμβολα που προετοιμάζουν τους πιστούς για τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν: τον Πάγκαλο Ιωσήφ και την Άκαρπη Συκή.
Ο Πάγκαλος Ιωσήφ ως προτύπωση του Χριστού
Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Ιωσήφ, του μικρότερου γιου του Ιακώβ, ο οποίος αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη. Ο Ιωσήφ, εξαιτίας της αρετής και της ομορφιάς του (εξού και ο χαρακτηρισμός «Πάγκαλος», δηλαδή πανέμορφος), προκάλεσε τον φθόνο των αδελφών του, οι οποίοι τον πούλησαν ως δούλο στην Αίγυπτο. Παρά τις δοκιμασίες, τη συκοφαντία και τη φυλάκιση, ο Ιωσήφ παρέμεινε πιστός στον Θεό, αναδείχθηκε άρχοντας της Αιγύπτου και τελικά συγχώρεσε τα αδέλφια του. Η ιστορία του θεωρείται προτύπωση της ζωής του Χριστού, καθώς και ο Κύριος φθονήθηκε, πουλήθηκε, υπέφερε άδικα, αλλά τελικά νίκησε τον θάνατο και συγχώρεσε τους διώκτες Του.
Το μάθημα της Άκαρπης Συκής
Το δεύτερο γεγονός που μνημονεύεται είναι το περιστατικό με την άκαρπη συκιά, την οποία ο Χριστός ξέρανε με έναν Του λόγο καθώς επέστρεφε από τη Βηθανία στα Ιεροσόλυμα. Η συκιά αυτή, που είχε μόνο φύλλα αλλά καθόλου καρπούς, συμβολίζει τον άνθρωπο που περιορίζεται στην εξωτερική εμφάνιση και την τυπολατρία, στερούμενος όμως πνευματικής ουσίας, πίστης και έργων αγάπης. Είναι ένα κάλεσμα προς τον πιστό να αναλογιστεί αν η ζωή του φέρει ουσιαστικούς πνευματικούς καρπούς ή αν μένει μόνο στην επιφάνεια.
Η υμνολογία της ημέρας
Το βράδυ της Μεγάλης Δευτέρας (στην ακολουθία του Νυμφίου που τελείται την Κυριακή των Βαΐων το βράδυ) ακούγεται για πρώτη φορά το συγκλονιστικό τροπάριο «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται εν τω μέσω της νυκτός». Το μήνυμα είναι σαφές: η ανάγκη για πνευματική εγρήγορση. Ο Χριστός παρομοιάζεται με Νυμφίο (γαμπρό) που έρχεται αιφνίδια, και εμείς καλούμαστε να είμαστε έτοιμοι να Τον υποδεχθούμε με τις «λαμπάδες» της ψυχής μας αναμμένες.
Η Μεγάλη Δευτέρα μας υπενθυμίζει ότι ο δρόμος προς την Ανάσταση περνά μέσα από την υπομονή του Ιωσήφ και την ανάγκη για εσωτερική αλλαγή, ώστε να μην είμαστε «άκαρπα δέντρα» στην πορεία της ζωής μας.