Κύθηρα: Στο φως «κομμάτι» του Παρθενώνα από το ναυάγιο του «Μέντωρ»

Νέα, εξαιρετικής σημασίας ευρήματα έφερε στο φως η συστηματική υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων στο ιστορικό ναυάγιο του πλοίου «Μέντωρ». Το μπρίκι του Λόρδου Έλγιν, που βυθίστηκε το 1802 έξω από τον Αβλέμονα των Κυθήρων μεταφέροντας τα κλεμμένα γλυπτά της Ακρόπολης, συνεχίζει να προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για την ιστορία του και το πολύτιμο φορτίο του. Οι εργασίες του 2025, που διεξήχθησαν υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Δρ. Δημητρίου Κουρκουμέλη-Ροδοστάμου, επικεντρώθηκαν σε δύο συγκεκριμένες περιοχές γύρω από το σωζόμενο σκαρί, αποκαλύπτοντας για πρώτη φορά ένα θραύσμα γλυπτού διακόσμου.

Η αναζήτηση των χαμένων ιχνών του πλοίου
Η πρώτη ανασκαφική τομή της φετινής περιόδου πραγματοποιήθηκε δυτικά του σκαριού, σε μια προσπάθεια να εντοπιστούν τυχόν υπολείμματα του σκελετού του πλοίου. Παρά την εξονυχιστική έρευνα σε βάθος σχεδόν 22 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας, δεν εντοπίστηκαν ίχνη από το ξύλινο πέτσωμα. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει τις ιστορικές πηγές και τις επιστολές του William Hamilton, οι οποίες περιγράφουν πώς η βίαιη επιχείρηση ανέλκυσης των αρχαιοτήτων το 1802 από σφουγγαράδες της εποχής οδήγησε στην ολοσχερή καταστροφή μεγάλου μέρους του σκαριού, το οποίο παρέμεινε εκτεθειμένο και αποσυντέθηκε γρήγορα.

Τα μυστικά της ναυπήγησης και η καθημερινότητα των ναυτικών
Στη δεύτερη τομή, βόρεια της τρόπιδας, οι αρχαιολόγοι στάθηκαν πιο τυχεροί. Εντοπίστηκαν πολυάριθμα αντικείμενα από τον εξαρτισμό του πλοίου και θραύσματα σκευών καθημερινής χρήσης, προσφέροντας μια ματιά στη ζωή του πληρώματος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα που αφορούν τη θωράκιση του πλοίου, όπως θραύσματα από την εξωτερική επιχάλκωση και φύλλα μολύβδου που προστάτευαν τα ύφαλα. Επίσης, βρέθηκε τμήμα πήλινης πλάκας που πιθανότατα χρησίμευε ως μόνωση για την εστία του πλοίου, ένα στοιχείο κρίσιμο για την ασφάλεια των ξύλινων σκαφών της εποχής.

Ένα θραύσμα από το κλεμμένο φορτίο του Έλγιν
Η σημαντικότερη στιγμή της φετινής έρευνας ήταν ο εντοπισμός ενός μαρμάρινου διακοσμητικού στοιχείου με «σταγόνα», το οποίο προέρχεται από το φορτίο του πλοίου. Πρόκειται για την πρώτη φορά που εντοπίζεται τμήμα γλυπτού διακόσμου που δεν είχε ανελκυσθεί κατά την πρώτη επιχείρηση του 1802. Οι διαστάσεις του θραύσματος συμπίπτουν με μετρήσεις του Αναστασίου Ορλάνδου για το επιστύλιο του Παρθενώνα, γεγονός που προκαλεί παγκόσμιο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Η περαιτέρω μελέτη και συντήρηση αναμένεται να ταυτοποιήσει με ακρίβεια το μνημείο από το οποίο προέρχεται, προσθέτοντας μια ακόμη ψηφίδα στην ιστορία της λεηλασίας των μνημείων της Ακρόπολης.