Μια ιδιαίτερα ουσιαστική συζήτηση για το μέλλον της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και τον ρόλο της στο διοικητικό σύστημα της χώρας πραγματοποιήθηκε στο Δημαρχείο Αθηνών, στο πλαίσιο εκδήλωσης με θέμα «Συνταγματική Αναθεώρηση και Τοπική Αυτοδιοίκηση», που συνδιοργάνωσαν ο Δήμος Αθηναίων και το Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου – Ίδρυμα Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου.
Στη συζήτηση συμμετείχαν τέσσερις προσωπικότητες από τον χώρο της αυτοδιοίκησης και της συνταγματικής επιστήμης: ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, η πρώην δήμαρχος Αγίου Δημητρίου Μαρία Ανδρούτσου, ο καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου Ξενοφών Κοντιάδης και ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιώργος Σωτηρέλης.
Η εκδήλωση ανέδειξε τον κρίσιμο ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση στη θεσμική, οικονομική και διοικητική ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς και τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δήμοι στην καθημερινή άσκηση των αρμοδιοτήτων τους.
Χάρης Δούκας: «Η αυτοδιοίκηση λειτουργεί με ελάχιστους πόρους και περιορισμένες αρμοδιότητες»
Από την πλευρά της διοίκησης της πρωτεύουσας, ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας ανέδειξε τα θεσμικά και οικονομικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι δήμοι στην Ελλάδα. Όπως υπογράμμισε, η Τοπική Αυτοδιοίκηση παραμένει ιδιαίτερα υποχρηματοδοτούμενη σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ο ίδιος σημείωσε ότι οι δήμοι στη χώρα λαμβάνουν μόλις περίπου 2,7% του κρατικού προϋπολογισμού, όταν το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 29% στην Ιταλία, το 20% στη Γαλλία και το 15% στην Ισπανία. Σύμφωνα με τον δήμαρχο, ακόμη και οι προβλεπόμενοι πόροι από τον νόμο 3852/2010 (Καλλικράτης) δεν αποδίδονται πλήρως.
Ο δήμαρχος επεσήμανε επίσης ότι πολλές αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων ακυρώνονται από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση, γεγονός που –όπως ανέφερε– δημιουργεί ένα σύστημα έντονης γραφειοκρατικής εξάρτησης από την κεντρική διοίκηση.
«Το βασικό ερώτημα», σημείωσε, «είναι αν θέλουμε ένα συγκεντρωτικό μοντέλο κράτους ή ένα μοντέλο πραγματικής αποκέντρωσης που θα δίνει μεγαλύτερο ρόλο στους δήμους».
Παράλληλα εξέφρασε έντονες επιφυλάξεις για τις προτεινόμενες αλλαγές στο εκλογικό σύστημα της αυτοδιοίκησης, προειδοποιώντας ότι ενδέχεται να αποδυναμώσουν τη δημοκρατική νομιμοποίηση των δημοτικών αρχών.
Μαρία Ανδρούτσου: «Η ελληνική αυτοδιοίκηση απέχει από το ευρωπαϊκό πρότυπο»
Η πρώην δήμαρχος Αγίου Δημητρίου Μαρία Ανδρούτσου, μεταφέροντας την εμπειρία 13 ετών διοίκησης δήμου, υπογράμμισε ότι η ελληνική αυτοδιοίκηση παραμένει θεσμικά αδύναμη σε σύγκριση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Όπως σημείωσε, η πρόσφατη έκθεση του Κογκρέσου Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης επισημαίνει σοβαρές αδυναμίες στο ελληνικό σύστημα, μεταξύ των οποίων:
- περιορισμένη θεσμική αυτονομία των δήμων
- ασάφεια στην κατανομή αρμοδιοτήτων
- ανεπαρκής χρηματοδότηση
- χαμηλή φορολογική αυτονομία των ΟΤΑ.
Η ίδια τόνισε ότι απαιτείται ουσιαστική αποκέντρωση και ενίσχυση των ίδιων πόρων της αυτοδιοίκησης, ώστε οι δήμοι να μπορούν να ασκούν πραγματικές δημόσιες πολιτικές προς όφελος των πολιτών.
Ξενοφών Κοντιάδης: Η ανάγκη μετάβασης σε πολυεπίπεδη διακυβέρνηση
Ο καθηγητής Δημοσίου Δικαίου Ξενοφών Κοντιάδης έθεσε το ζήτημα της συνταγματικής κατοχύρωσης της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα παραμένει το πιο συγκεντρωτικό κράτος στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αναθεώρηση των άρθρων 101 και 102 του Συντάγματος θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό βήμα για:
- σαφέστερη κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους και αυτοδιοίκησης
- θεσμοθέτηση της αρχής της εγγύτητας προς τον πολίτη
- ενίσχυση της κανονιστικής αυτονομίας των ΟΤΑ
- δημιουργία αυτόνομου φορολογικού μηχανισμού των δήμων.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας, ο οποίος –όπως είπε– έχει ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο αλλά δεν εφαρμόζεται επαρκώς στην πράξη.
Γιώργος Σωτηρέλης: Το πρόβλημα βρίσκεται στο συγκεντρωτικό μοντέλο του κράτους
Ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Γιώργος Σωτηρέλης προσέγγισε το θέμα από μια ευρύτερη οπτική, υποστηρίζοντας ότι το βασικό πρόβλημα της χώρας δεν είναι μόνο η αυτοδιοίκηση αλλά συνολικά το υπερσυγκεντρωτικό διοικητικό μοντέλο.
Κατά την άποψή του, το ελληνικό κράτος χρειάζεται μια συνολική μεταρρύθμιση που θα μεταφέρει σημαντικές εκτελεστικές αρμοδιότητες από τα υπουργεία προς την αυτοδιοίκηση.
Μεταξύ των προτάσεων που ανέφερε ήταν:
- η μεταφορά περισσότερων αρμοδιοτήτων στους δήμους
- η ενίσχυση της οικονομικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ
- η καθιέρωση πραγματικής μητροπολιτικής διοίκησης για μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη.
Παράλληλα άσκησε κριτική στις αλλαγές που προωθούνται στο εκλογικό σύστημα των δήμων, υποστηρίζοντας ότι ενδέχεται να δημιουργήσουν σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας.
Η συζήτηση για το μέλλον της αυτοδιοίκησης
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με παρεμβάσεις αυτοδιοικητικών και συμμετεχόντων από το κοινό, οι οποίοι ανέδειξαν ζητήματα όπως:
- η ανάγκη μεταφοράς αρμοδιοτήτων με αντίστοιχους πόρους
- η κανονιστική αυτονομία των δήμων
- η ενίσχυση της μητροπολιτικής διακυβέρνησης
- η θεσμική προστασία των αιρετών.
Κοινή διαπίστωση των περισσότερων παρεμβάσεων ήταν ότι η ελληνική αυτοδιοίκηση χρειάζεται βαθιές μεταρρυθμίσεις ώστε να αποκτήσει πραγματικό ρόλο στη διακυβέρνηση της χώρας και να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες των πόλεων και των τοπικών κοινωνιών.
Η συζήτηση κατέδειξε ότι η επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για να ανοίξει εκ νέου ο διάλογος σχετικά με τον ρόλο της αυτοδιοίκησης και τη μετάβαση από ένα συγκεντρωτικό μοντέλο διοίκησης σε ένα σύστημα πραγματικής αποκέντρωσης.
Δείτε εδώ το video της εκδήλωσης
