Το Υπουργείο Υγείας εξέδωσε επείγουσα ενημέρωση σχετικά με την τοξικότητα του φυτού της πικροδάφνης (Nerium oleander) και τη χρήση του σε χώρους πρασίνου, όπως σχολεία, πάρκα και παιδικές χαρές.
Το έγγραφο, με ημερομηνία 4 Μαρτίου 2026, προειδοποιεί για τους σοβαρούς κινδύνους που εγκυμονεί αυτό το κοινό καλλωπιστικό φυτό, ιδιαίτερα για παιδιά και ευάλωτες ομάδες. Οι πικροδάφνες είναι παντού σε δημόσιους χώρους σε όλα τα νησιά και εντός σχολείων, χρησιμοποιούμενες συχνά για καλλωπισμό, κάτι που αυξάνει τον κίνδυνο έκθεσης.
Γενικά Χαρακτηριστικά και Τοξικότητα
Η πικροδάφνη είναι ευρέως γνωστή ως καλλωπιστικό φυτό σε κήπους, αυλές και πρανή δρόμων. Ωστόσο, ο γαλακτώδης χυμός που υπάρχει σε όλα τα μέρη του (φύλλα, άνθη, μίσχοι) περιέχει υψηλές συγκεντρώσεις τοξικών ουσιών, κυρίως γλυκοσιδών όπως η ολεανδρίνη, η νεριίνη και η θεβαϊνη. Αυτές οι ουσίες επηρεάζουν σοβαρά το καρδιαγγειακό σύστημα, προκαλώντας συμπτώματα από ναυτία και κοιλιακό άλγος μέχρι σοβαρές αρρυθμίες και αιφνίδιο καρδιακό θάνατο. Ακόμη και ο καπνός από την καύση του φυτού είναι εξαιρετικά τοξικός. Η πικροδάφνη θεωρείται ένα από τα πιο δηλητηριώδη φυτά στον κόσμο και είναι πολύ κοινή στην Ελλάδα.
Τρόποι Έκθεσης
Η έκθεση στον άνθρωπο μπορεί να προκύψει από:
- Κατάποση: Ο πιο συνηθισμένος και επικίνδυνος τρόπος, ιδίως σε παιδιά που ελκύονται από τα έντονα χρώματα των ανθέων. Οι ενήλικες μπορεί να εκτεθούν μέσω φυτικών θεραπειών ή μολυσμένων τροφίμων.
- Δερματική επαφή: Άγγιγμα φύλλων, μίσχων ή χυμού προκαλεί ερεθισμό δέρματος, δερματίτιδα ή αλλεργικές αντιδράσεις, ειδικά σε κηπουρούς χωρίς προστασία.
- Εισπνοή: Ο καπνός από καύση απελευθερώνει τοξικές αναθυμιάσεις.
- Παρεντερική έκθεση: Επαφή χυμού με ανοιχτά τραύματα ή βλεννογόνους (π.χ. μάτια).
Συμπτώματα Δηλητηρίασης
Η δηλητηρίαση μπορεί να επηρεάσει πολλά συστήματα του οργανισμού:
- Καρδιαγγειακά: Βραδυκαρδία, ταχυκαρδία, αρρυθμίες, κοιλιακή μαρμαρυγή ή καρδιακή ανακοπή.
- Γαστρεντερικά: Ναυτία, έμετος, διάρροια, που οδηγούν σε αφυδάτωση.
- Νευρολογικά: Σύγχυση, υπνηλία, επιληπτικές κρίσεις.
- Δερματολογικά: Ερεθισμός δέρματος.
Η σοβαρότητα εξαρτάται από τη δόση, τον τρόπο έκθεσης και την υγεία του ατόμου. Σε θανατηφόρες περιπτώσεις, τα αρχικά γαστρεντερικά συμπτώματα εμφανίζονται εντός 2 ωρών, ακολουθούμενα από καρδιακές δυσρυθμίες και θάνατο εντός 24-48 ωρών αν δεν υπάρξει ιατρική παρέμβαση.
Κίνδυνοι σε Σχολεία και Δημόσιους Χώρους
Το σχολικό περιβάλλον και δημόσιοι χώροι όπως πάρκα, παιδικές χαρές και πεζοδρόμια εγκυμονούν κινδύνους λόγω:
- Ευάλωτου πληθυσμού (παιδιά με χαμηλότερο σωματικό βάρος και μεγαλύτερη πιθανότητα κατάποσης).
- Ελκυστικότητας του φυτού (έντονα χρώματα που προσελκύουν παιδιά).
- Κινδύνου εισπνοής καπνού από καύση κλαδιών.
- Ανεπαρκούς ενημέρωσης και σήμανσης.
Αντιμετώπιση
Σε περίπτωση επαφής ή κατάποσης, επικοινωνήστε άμεσα με το Κέντρο Δηλητηριάσεων (τηλ. 210 7793777) ή ιατρό. Απομακρύνετε φυτικό υλικό από το στόμα, ξεπλύνετε με νερό και πλύνετε το δέρμα με σαπούνι. Μην προκαλείτε εμετό. Ιατρικά, η αντιμετώπιση περιλαμβάνει υποστηρικτική φροντίδα, πλύση στομάχου και αντιδοτική θεραπεία.
Πρόληψη
- Απομάκρυνση πικροδαφνών από δημόσιους χώρους και αντικατάστασή τους με μη τοξικά φυτά.
- Ενημέρωση εκπαιδευτικών, γονέων, κηπουρών και προσωπικού καθαρισμού.
- Εκπαίδευση παιδιών για αποφυγή επαφής.
- Περίφραξη και σήμανση ως τοξικού μέχρι την απομάκρυνση.
Η ενημέρωση βασίζεται σε επιστημονική βιβλιογραφία, όπως μελέτες από Toxins, Toxicon και Cochrane Database Syst Rev, και καλεί σε άμεση δράση για προστασία, ιδίως παιδιών.
