Άγνωστο Υπροβρύχιο Λαύριο: Μια «βουτιά» στις πλημμυρισμένες γαλαρίες

Τα Μεταλλεία του Λαυρίου, ένας τόπος βιομηχανικής Ανάπτυξης και ταυτόχρονα ένας κολασμένος τόπος για χιλιάδες εργαζόμενους. Μεταλλωρύχοι καθημερινά έδιναν το «Παρόν» στους κεντρικούς σταθμούς των στοών του Αγίου Κωνσταντίνου, της Πλάκας και της Κερατέας, κουβαλούσαν τα βαριά εργαλεία εξόρυξης και χανόταν στις σκοτεινές στοές της Λαυρεωτικής γης.

 

Μοναδικός τους στόχος, η εξόρυξη των πολύτιμων μεταλλευμάτων: άργυρος, μόλυβδος και μεταγενέστερα η εκμετάλλευσης των παράγωγων της μεταλλευτικής δραστηριότητας, των σκωριών. Το Λαύριο, αποτελούσε μεταλλευτικός παράδεισος ήδη από τους αρχαίους χρόνους. Η μεταλλευτική δραστηριότητα ξεκινά ήδη από το 3000 πΧ, στις στοές του Θορικού (Στοά ΙΙΙ), όπου οι αρχαιολόγοι εντόπισαν αρχαιολογικά ευρήματα, που πιστοποιούν την παρουσία εργατών στις στοές. Τότε το ενδιαφέρον επικεντρωνόταν στην εξόρυξη χαλκού, για την κατασκευή εργαλείων και όπλων. Ο Θορικός δεν είναι υπερβολή να θεωρηθεί ο πρώτος «βιομηχανικός» οικισμός της αρχαιότητας, καθώς δημιουργήθηκε με σκοπό να εξυπηρετεί τις ανάγκες των εργαζομένων στις στοές. Η εξορύξεις εντατικοποιήθηκαν σταδιακά από τον 6ο αιώνα π.Χ.

 

Στην Κλασ

σική Περίοδο (5ος-4ος αιώνας), την εποχή της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, εφαρμόστηκε ένα σύστημα συνεργασίας, μεταξύ της Πόλης-Κράτους Αθήνας, ως ιδιοκτήτριας της Λαυρεωτικής, με επιχειρηματίες για την εκμετάλλευση των μεταλλείων, με σαφείς νομοθετικούς όρους. Παράλληλα αναπτύχθηκαν επιχειρήσεις εμπορίου και ενοικίασης δούλων, επιχειρήσεις πώλησης αγαθών (διατροφής, νερού, ξυλείας), ενώ ευνοήθηκαν επαγγέλματα όπως ειδικευμένοι τεχνίτες, για την κατασκευή των ειδικών εγκαταστάσεων. Τέτοιες εγκαταστάσεις εντοπίζονται στην περιοχή της Σούριζας, νότια του σύγχρονου οικισμού του Αγίου Κωνσταντίνου, 600 μέτρα νοτίως του ναού της Αγίας Τριάδας. Ένα τοπίο μεγάλης αρχαιολογικής και φυσικής αξίας, εντός του Εθνικού Δρυμού Σουνίου, που διασώζει σε εξαιρετική κατάσταση εργαστήρια επεξεργασίας των μεταλλευμάτων, αρχαία πλυντήρια, καμίνους, εργαστήρια τήξεως κλπ. Η εξόρυξη του αργύρου, τόνωσε την οικονομία της Αθήνας. Με αυτά τα χρήματα καλύφθηκε το κατασκευαστικό πρόγραμμα του Παρθενώνα.

 

Μετά τον 4ο αιώνα π.Χ., η εκμετάλλευση των ορυχείων ακολούθησε φθίνουσα πορεία, η οποία και συνεχίστηκε πιο έντονα τους ρωμαϊκούς και Βυζαντινούς χρόνους (2ος-6ο αιώνα μ.Χ). Τα μεταλλεία παρέμειναν σε αδράνεια μέχρι τον 19ο αιώνα μ.Χ. Το 1860, ο Ανδρέας Κορδελλάς (1836-1909), Σμυρναίος Μεταλλειολόγος με σπουδές στο εξωτερικό, αντιλήφθηκε την μεγάλη αξία των μεταλλείων του Λαυρίου. Κατόπιν σειράς επαφών με τον Ιταλό ιδιοκτήτη και επιχειρηματία μεταλλείων, Τζιανμπατίστα Σερπιέρι (1832-1897), ιδρύεται το 1864 η εταιρεία “Hilarion Roux et Cie/ Roux-Serpieri-Fressynet C.E”. Η Εταιρεία δρα μέχρι το 1873 ως “Ελληνική Εταιρεία των Μεταλλουργείων Λαυρίου”, όπου δημιουργεί εκτεταμένες εγκαταστάσεις τον Λιμένα Λαυρίου και αναλαμβάνει την παραγωγή του αργυρούχου μολύβδου από την εκμετάλλευση των σκωρίων. Το πρόσωπο του Λαυρίου αλλάζει ριζικά, μετατρεπόμενο σε μία ακμάζουσα βιομηχανική πόλη, με χιλιάδες πια εργαζόμενους να απασχολούνται στις στοές και στα εργαστήρια, ενώ η βιομηχανική ανάπτυξη ανάγκασε στη δημιουργία της Σιδηροδρομικής Γραμμής που ένωνε την Αθήνα με το Λαύριο.

Το 1869 ανακύπτει το «Λαυρεωτικό Ζήτημα», που αφορούσε την εκμετάλλευση των αρχαίων εκβολάδων από την Εταιρεία, ερχόμενη σε σύγκρουση με το Ελληνικό Κράτος. Η λύση στο ζήτημα, ήταν η δημιουργία δύο νέων εταιρειών εκμετάλλευσης των ορυχείων: “Η Ελληνική Εταιρεία Μεταλλουργείων Λαυρίου” και τα “Μεταλλεία Καμάριζας” (1873). Τρία χρόνια μετά, την εταιρεία “Μεταλλεία Καμάριζας” διαδέχεται η Γαλλική Εταιρεία “Compagnie Francaise des Mines du Laurium”, της οποίας ιδρυτής είναι και πάλι ο Σερπιέρης. Νέες εγκαταστάσεις ιδρύονται στη θέση «Κυπριανός» ενώ η δράση της εταιρείας διατηρείται μέχρι το 1877. Το 1880 φέρνει κρίση στις τιμές μολύβδου και στην οικονομική κρίση των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στα μεταλλεία. Από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι και το 1920, περιορίζονται και διακόπτονται οι εργασίες στα ορυχεία. Η Προσφυγική Κρίση του 1922 και η μετακίνηση νέων πληθυσμών, έφερε νέο εργατικό δυναμικό στο Λαύριο, που τόνωσε την οικονομία, έως το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου αποτέλεσε εκ νέου μια περίοδος δύσκολη για τα μεταλλεία. Μια τελευταία περίοδος ανάπτυξης ξεκινά από το 1950 μέχρι και τη δεκαετία του 1980, όπου ξεκινά η αποβιομηχανοποίηση της χώρας. Οι εργασίες συνεχίστηκαν στα μεταλλεία περιορισμένα έως το 1992, υπό την διεύθυνση της Ελληνικής Μεταλλευτικής-Μεταλλουργικής Εταιρείας Λαυρίου (ΕΜΜΕΛ). Το 1994, και αφού σχεδόν όλες οι μονάδες είχαν διακόψει τις εργασίες τους, το Υπουργείο Πολιτισμού, εξαγόρασε το εργοστάσιο της Γαλλικής Εταιρείας στη Θέση «Κυπριανός», ιδρύοντας το Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου.

 

Τα ορυχεία της Καμάριζας και της Πλάκας:

Στην περιοχή Άγιος Κωνσταντίνος και Πλάκα, εντοπίζεται το κύριο δίκτυο μεταλλευτικών στοών, οι οποίες καλύπτουν μια περιοχή από την Κερατέα έως τα Λεγρενά και το Σούνιο. Εκεί η μεταλλευτική δραστηριότητα ήταν πιο έντονη, λόγω της πλούσιας μεταλλοφορίας. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η Ιστορικός Μαρκουλή-Μποντιώτη Αθ. στο σύγγραμμα της: «Η θειούχος μεταλλοφορία των σωμάτων είχε οξειδωθεί μέχρι το επίπεδο του υδροφόρου ορίζοντα και τα οξειδωμένα μέρη ήταν εκείνα που εμφανιζόταν στην επιφάνεια και αποτέλεσαν το αντικείμενο της εκμετάλλευσης από τους αρχαίους. Η εις βάθος επέκταση των στρωμάτων με θειούχο μορφή ήταν προφανώς γνωστή στους αρχαίους, αλλά δεν συνέχιζαν την εκμετάλλευση εξαιτίας της έλλειψης αντίστοιχης τεχνογνωσίας». Στους νεώτερους χρόνους η εκμετάλλευση των ορυχείων από την Γαλλική Εταιρεία, συνεχίστηκε και σε αυτά τα στρώματα, εξαιτίας της χρήσης νέων τεχνολογιών.

 

Σε ένα από αυτά τα ορυχεία, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών και την εγκατάλειψη του, η εισροή υδάτων που προερχόταν από τον υδροφόρο ορίζοντα, κατέκλεισε τις στοές και «σφράγισε» ολοκληρωτικά το βαθύτερο επίπεδο. Ομάδα περιηγητών, εντόπισε το πλημμυρισμένο τμήμα. Σε συνεργασία με τους σπηλαιοδύτες Ερρίκο Κρανιδιώτη και Στέλιο Σταματάκη, πραγματοποιήθηκε εξερευνητική κατάδυση και βιντεοσκοπήθηκε για πρώτη φορά πλημμυρισμένο τμήμα μεταλλευτικής στοά στην Ελλάδα.

 

Ύστερα από δύσκολη καθοδική πορεία στις στοές του ορυχείου, σε απόσταση τουλάχιστον 500 μέτρων από την είσοδο, οι δύτες έφτασαν στο πλημμυρισμένο τμήμα, την «λίμνη» (the lagoon) όπως την αποκαλεί η ομάδα. Επρόκειτο ουσιαστικά για ένα μεγάλο ευρύχωρο θάλαμο, τουλάχιστον 10 μέτρα μήκους και 5 μέτρων πλάτους, που οδηγεί στις πλημμυρισμένες στοές.

 

Στο βίντεο που ακολουθεί και επιμελήθηκε η καταδυτική ομάδα addicted2h2o, δείτε τις πλημμυρισμένες διακλαδώσεις του ορυχείου.

https://youtu.be/iOm2cpfMRrk

 

Υποβρυχίως το ορυχείο συνεχίζει την πορεία του, σε ένα δαιδαλώδες τμήμα στοών, ανοιγμένες στο φυσικό βράχο. Πολλοί είσοδοι των στοών φέρουν ξύλινα υποστυλώματα, ενώ εντοπίζονται απομεινάρια από σιδηροδρομικές γραμμές βαγονιών εξόρυξης που οδηγούσαν στην καρδιά του ορυχείου. Οι δύτες πραγματοποίησαν πορεία τουλάχιστον 100 μέτρων εντός των στοών, καταγράφοντας τις μοναδικές εικόνες. Η διαύγεια και η ορατότητα των υδάτων στο ορυχείο ήταν εκπληκτική. Η πραγματοποίηση μιας τέτοιας δράσης απαιτεί βαθιές γνώσεις τεχνικής κατάδυσης και σπηλαιοκατάδυσης.

 

Όπως διακρίνεται και στο βιντεοσκοπημένο υλικό η μόνη δυσκολία υποβρυχίως ήταν κατά την επιστροφή των σπηλαιοδυτών όπου συνάντησαν το φαινόμενο «percolation», δηλαδή έντονο ίζημα από τις φυσαλίδες στην οροφή και από τον πεδιλισμό. Το ίζημα προκαλεί σε κάποια τμήματα περιορισμό στην ορατότητα, σχεδόν στο 100%. Κάτι που όπως ανέφεραν οι δύτες είναι ένα φυσιολογικό και αναμενόμενο φαινόμενο στη σπηλαιοκατάδυση σε περιορισμένων διαστάσεων χώρους και για το οποίο έχουν λάβει την κατάλληλη εκπαίδευση και αποκτήσει εμπειρία απο σειρά βουτιών σε πολλά σπήλαια στην Ελλάδα. Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν να φτάσουν οι δύτες με τον απαραιτητο εξοπλισμό στο σημείο της κατάδυσης, κάτι για το οποίο χρειάστηκε τουλάχιστον μιάμιση ώρα πορείας απο την είσοδο του ορυχείου στην επιφάνεια. Το νερό ήταν γλυκό και η θερμοκρασία στους 20 βαθμούς.

 

Η ομάδα τονίζει χαρακτηριστικά: «Με το πέρασμα του χρόνου έχει διαστρεβλωθεί η αρχική εικόνα του ορυχείου ανεπανόρθωτα και στερεί από τους σημερινούς και μελλοντικούς μελετητές σημαντικές πληροφορίες για την ιστορία του. Το υγρό στοιχείο είναι το μόνο που προστατεύει και διαφυλάττει την εικόνα του ορυχείου τη στιγμή της παύσης των εργασιών από τους μεταλλορύχους. Νιώθεις ενα δέος οταν βρισκεσαι υποβρυχίως σαν να επιστρέφεις στο παρελθόν και να βλέπεις τις φιγούρες αυτων των ανθρώπων που δούλευαν κάτω απο τόσο αντιξοες συνθήκες».

Οι ομάδες:

Addicted2h2o: https://addicted2h2o.com

GreekGate: https://www.facebook.com/PyleEllenikonArchaiologikonIstorikonSpoudon/

 

 

Πηγές:

Ιστορικό-Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου (www.Itp.ntua.gr)

Αρχαιολογικός Οδηγός Θορικού (Υπουργείο Πολιτισμού)

Αθανασία Μαρκουλή-Μποντιώτη, «Γαλλική Εταιρεία Μεταλλείων Λαυρίου (Γ.Ε.Μ.Λ.): Η εξέλιξη και η συμβολή της στην ανάπτυξη της Ελληνικής Οικονομίας κατά τον 19ο και 20ο αιώνα», Αναπτυξιακός Σύνδεσμος Λαυρεωτικής 2010.

 

 

Διαβάστε επίσης

image descriptionSM TUBE

O κινηματογραφιστής John Haanity πετάει με το drone του, πάνω από το Κάβο- Σκυλί ή Τσελεβίνια Πόρου, έναν τόπου προικισμένο με τιρκουάζ νερά και "γαλάζιες λίμνες" στις οποίες οι σκ...